دکتر جواد کرمخانی کیست

جواد کرمخانی، پژوهشگر حوزه اقتصاد، توسعه و مسائل اجتماعی، و دانش‌آموخته مقطع دکتری در رشته اقتصاد و توسعه، از منطقه زاگرس و در یک خانواده روستایی برخاسته است. خاستگاه اجتماعی او—که متکی بر زیست‌بوم روستایی و تجربه زیست نزدیک با جوامع عشایری است—بستر مناسبی را برای شکل‌گیری حساسیت‌های نظری و دغدغه‌های پژوهشی وی فراهم آورده است. این زمینه فرهنگی و اجتماعی سبب شده است که کرمخانی در تحلیل مسائل توسعه، به‌ویژه در بستر جوامع پیرامونی و غیرشهری، رویکردی متفاوت از جریان‌های مسلط فکری اتخاذ کند.

کرمخانی در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان گفتمان «رَسْمِ عشایری» شناخته شده است. این گفتمان تلاشی است برای استخراج ظرفیت‌ها، منطق‌های درونی و سازوکارهای کنش اقتصادی و اجتماعی جوامع عشایری و ارائه آن‌ها به‌عنوان چارچوبی جایگزین برای تحلیل و مواجهه با چالش‌های توسعه‌ای معاصر. وی در راستای تئوریزه‌سازی این گفتمان، فعالیت‌های فرهنگی، میدانی و تحلیلی متعددی انجام داده و کوشیده است تجربه زیسته عشایر را از سطح یک الگوی سنتی زیست، به سطح یک پارادایم نظری قابل‌بحث در حوزه علوم اجتماعی ارتقا دهد.

در مرکز دیدگاه‌های کرمخانی، این پیش‌فرض قرار دارد که شکاف‌ها و بحران‌های ناشی از نظام سرمایه‌داری جهانی، به‌ویژه در جوامع پیرامونی، نیازمند بازاندیشی در الگوهای پاسخ‌گویی اقتصادی و اجتماعی است. او استدلال می‌کند که بازگشت تحلیلی و نظری به برخی سازوکارهای اقتصاد معیشتی عشایر—به‌ویژه نظام مبادلاتی «کالا به کالا»—می‌تواند زمینه‌ساز ارائه بدیلی برای الگوهای مسلط مبادله و تولید در سرمایه‌داری متأخر باشد.

از دیدگاه کرمخانی، معامله‌ی کالا به کالا صرفاً یک سازوکار مبادله‌ای سنتی نیست، بلکه نوعی منطق اقتصادی-اجتماعی است که مبتنی بر روابط غیرانباشتی، اخلاق مشارکتی، و تولید و توزیع مبتنی بر نیاز است. او معتقد است که این منطق، اگر به‌صورت نظری ساماندهی و در قالب سیاست‌های اقتصادی تئوریزه شود، می‌تواند ظرفیت ایجاد تحول در ساختارهای اقتصادی و حتی عبور از نظام سرمایه‌داری را فراهم سازد.

به باور وی، تئوریزه‌سازی گفتمان رسم عشایری و ایجاد سازوکارهای نهادی مبتنی بر آن، امکان گذار تدریجی جوامع به مدل‌های اجتماعی-اقتصادی نزدیک به سوسیالیسم را فراهم می‌کند؛ سوسیالیسمی که نه از مسیر انقلاب سیاسی، بلکه از مسیر بازتعریف روابط تولید و مبادله و بر مبنای الگوهای بومی‌شده و برگرفته از تجربه تاریخی جوامع عشایری تحقق می‌یابد.

در مجموع، پروژه فکری کرمخانی را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن دانش بومی، تجربه تاریخی جوامع عشایری و نظریه‌پردازی انتقادی در برابر سرمایه‌داری جهانی دانست؛ تلاشی که وی آن را از سطح یک فعالیت فرهنگی آغاز کرده و اکنون در قالب یک چارچوب تحلیلی و نظری منسجم دنبال می کند

روش در روش

روش تحقیق وپروپوزال نویسی (یک )

درود. کتاب روش تحقیق وپروپوزال نویسی (1)اینجانب به بازار عرضه گشت .برای تهیه این کتاب به انتشارات نگارستان غرب واقع در میدان انقلاب ونشر آوا مراجعه نمایید.یااز طریق سایت کتاب سیتی کتاب راتهیه نمایید. جلد دوم این کتاب دردست چاپ می باشد .که در فروردین 1397 به بازار عرضه می گردد.

خرید کتاب های روش تحقیق جوادکرمخانی

مقدمه ای برروش تحقیق در علوم اجتماعی

روش تحقیق در علو م انسانی بارویکرد پروپوزال نویسی

روش تحقیق در علوم انسانی بارویکرد مقاله نویسی

آماروروش تحقیق درعلوم انسانی

کلیات روش تحقیق

هدف از آموزش روش تحقیق علمی:
1) فراگیري روش رسیدن به حقایق و کشف مجهولات
2) فراگیري روش ثبت و انتشار نتایج تحقیقات در قالب
(Patent) مقاله علمی و امتیازنامه
3) کسب مهارت لازم براي اجراي پروژه هاي تحقیقاتی
4) کسب مهارت لازم براي انجام پایان نامه هاي تحصیلی

تعاریف تحقیق:
تحقیق، فرایند رسیدن به پاسخ سوال پژوهشی 
.( است (سیدطاهرالدینی، 1384 ، ص 13
تحقیق، فرایندي است برنامه ریزي شده، 
و قابل اعتماد (systematic) هوشیارانه، نظام مند
براي یافتن حقایق یا فهم عمیق مسایل.

مهمترین ویژگی هاي تحقیق علمی:
در این بخش 8 ویژگی مهم تحقیق علمی تشریح می شود:
1. تحقیق فعالیتی است منظم و برنامه ریزي شده.
به این معنا که:
نیازمند طرح و نقشه قبلی است؛ 
داراي مراحل معینی است؛ 
داراي زمان بندي مشخصی است؛ 
یک فرآیند (پروسه) است؛ 
جزوه آموزشی
2. تحقیق به حل یک مساله معین یا پیدا کردن پاسخ براي یک
سوال مشخص معطوف است.
به این معنا که:
بدون داشتن مساله و سوال، اساساً انجام تحقیق میسر نیست؛ 
در فرآیند تحقیق، همه فعالیتها متوجه سوال تحقیق است؛ 
در ابتداي تحقیق، در رابطه با پاسخ قطعی، بی اطلاع هستیم؛ 
ممکن است بتوانیم پاسخ سوال را حدس بزنیم (فرضیه سازي) ولی در 
فرآیند تحقیق باید حدسهایمان را به آزمون بگذاریم.
3. تحقیق به دنبال بررسی مسائل نو و یافتن پاسخ هاي
جدید است؛
به این معنا که:
گسترش علم، نتیجه همین ویژگی است؛ 
البته بررسی صحت و سقم یافته هاي قبلی نیز می تواند 
مساله اي جدید بشمار آید.
4-تحقیق نیازمند داشتن تخصص فراوان در زمینه مورد
بررسی است؛
به این معنا که:
تحقیق، از وظایف مجتهدین و صاحب نظران هر رشته علمی است. یعنی 
حاصل جهل نیست بلکه برعکس حاصل علم و دانش و تخصص است؛
افراد نا آشنا به یک موضوع علمی، نمی توانند وارد حوزه تحقیق در آن رشته 
شوند؛
به دلیل تخصصی شدن مسائل، امروزه بیشتر تحقیق ها، به صورت گروهی 
انجام می شود.
–5 اصل تجاهل: تحقیق بی طرف است و حب و بغض در
آن راه ندارد؛
به این معنا که:
تعصب و جانبداري، به طور کلی، در تحقیق جایز نیست، 
زیرا در این صورت، نتیجه تحقیق طبق خواسته محقق تنظیم می شود نه 
حقیقت؛
ذهنیات محقق، همواره فرآیند تحقیق را هدایت می کند؛ 
در رشته هاي مختلف علوم انسانی، بی طرف بودن، بسیار دشوار است؛ 
تقسیم بندي انواع تحقیق:
با در نظر گرفتن الف) هدف، ب) ماهیت دادهها، و 
ج) روش گردآوري داده ها و اطلاعات، میتوان
انواع تحقیق را دسته بندي نمود.
محقق بایستی متناسب با مسئله مورد نظر، نوع مناسب 
تحقیق را انتخاب و اجرا نماید.
هر تحقیق را بر اساس هدف یا قصدي که دنبال می کند
می توان به سه دسته زیر تقسیم نمود:
(Basic or Fundamental Research) -1 تحقیق هاي بنیادي
(Developmental Research) -2 تحقیق هاي توسعه اي
(Applied Research) -3 تحقیق هاي کاربردي
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
-1 تحقیقهاي بنیادي:
پژوهشی محض میباشد که عمدتاً فاقد نتیجه عملی فوري است. 
تحقیقات بنیادي در جهت گسترش مرزهاي دانش بوده و بدون
در نظر گرفتن استفاده عملی خاص انجام میپذیرند.
هدف تحقیقهاي بنیادي، تولید دانش جدید و بررسی نظریه 
تحول تاریخ علم، ارائه و آزمون فرضیه ها، تبیین روابط و پدیده
ها و بالاخره نظریه پردازي است.
مثال: طراحی تئوري مدیریت دانش/ ویا اکثر مسائل مطرح شده 
در حوزه فلسفه و ریاضیات
2 تحقیق هاي توسعه اي:
در موقعیتی ویژه و بدون قصد کاربرد کلی یافتهها، فراتر از موقعیت 
مورد مطالعه انجام میشوند. بکارگیري روش علمی براي حل مسائل
در یک موقعیت مکانی و زمانی خاص است. راهحلهاي ارائه شده در
این پژوهش صرفاً کاربرد محلی و براي مورد خاص پژوهش دارد.
هدف تحقیقهاي توسعه اي تشخیص مناسب بودن یک دانش، روش، 
ارزش و... براي هدفی خاص و یا تهیه و تدوین برنامه ها، طرح ها و
پروژه هاي توسعه دانش است.
مثال: توسعه کاربردهاي سیستم مدیریت دانش براي سازمان
3 تحقیق هاي کاربردي:
تحقیقی است که به منظور حل مشکل یا مسئله خاص علمی یا 
اجتماعی انجام می گیرد. تحقیق کاربردي باید به صورت روشن و
مشخص در کارگاه یا کارخانه یا جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
هدف تحقیقها، کاربرد عملی دانش در زندگی فردي و اجتماعی و 
یا در یک سازمان خاص است.
مثال: پیاده سازي سیستم مدیریت دانش در یک سازمان/ ویا بیشتر 
تحقیق هاي روانشناسی و تعلیم و تربیت از این نوع هستند

دستهبندي میشوند که هر یک به تناسب موضوع
تحقیق کاربرد ویژه اي دارند:
تحقیق براساس ماهیت داده ها :
(Quantitative Research) -1 تحقیق هاي کمی
(Qualitative Research) -2 تحقیق هاي کیفی
(Mixed Research) -3 تحقیق امیخته ای

1 تحقیق هاي کمی
دادههاي مورد استفاده در این تحقیقات، کمی بوده و مقیاس اندازهگیري 
رایج براي آنها وجود دارد (مثل اندازهگیري طول با متر).
رواج تحقیقات کمی در علوم اجتماعی ریشه در مکتب اثبات گرایی 
(پوزیتیویسم) دارد. صاحبنظران این روش علاقمند به تبدیل اطلاعات
تحقیق به صورت نمادهاي ریاضی براي استفاده از قابلیت آمار و ریاضی
براي توصیف و تحلیل پدیدههاي اجتماعی میباشند.
داده هاي کمی همواره دادههاي کیفیاي هستند که متناسب با موضوع 
به صورت کمی و عددي تبدیل می شوند. دادههاي کمی معمولاً از
طریق پرسشنامه گردآوري میشوند.

2 تحقیق هاي کیفی
تحقیق کیفی عمدتاً به صورت توصیفی میباشد که در آن محقق به فرآیند معنی و درك 
حاصل از واژگان و تصاویر تمایل دارد. در واقع تحقیق کیفی یک تحقیق تفسیري و مبتنی بر
روششناسی تفسیري میباشد.
علت اصلی بوجود آمدن این تحقیق، اعتقاد طرفداران تحقیق کیفی به ضعف روشهاي 
اثباتی (پوزیتیویستی) در بررسی پدیدههاي اجتماعی میباشد. در این روش عمدتاً از
تکنیکهاي مشاهده در مقام ناظر و مشاهده مشارکتی، مصاحبهها و بررسی اسناد و مدارك و
همین طور تحلیل محتوا، تحلیل گفتمان و فرا تحلیل استفاده میشود.
در روش کیفی، دادهها نه به صورت اعداد بلکه به شکل جملات، نشانهها و علایم، رنگها، 
حرکات چهره و رفتار افراد گردآوري میشوند. این دادهها قابلیت کمتري براي تبدیل
شدن به اعدد دارند، به همین علت به همان شکل که گردآوري شدهاند مورد تجزیه و
تحلیل قرار میگیرند.

3 تحقیق هاي آمیخته
ترکیبی از روش هاي کمی و کیفی تحقیق است زیرا این دو روش 
میتوانند تکمیل کننده هم باشند. روش کیفی براي تحقیقات اکتشافی و
تدوین تئوري مناسب است، در حالیکه روش کمی بیشتر در تحقیقات
آزمایش و ارزیابی تئوري کاربرد دارد.
از سوي دیگر، روش هاي کمی عمدتاً درگیر مسئله روایی هستند، در 
حالیکه روش هاي کیفی بیشتر با پایایی سر وکار دارند. از آنجایی که همه
تحقیقات، هر دو هدف پایایی و روایی را دنبال می کنند، ترکیب این دو
روش منطقی به نظر می رسد.
مثال: عنوان تحقیق: ارائه چارچوبی به منظور تبیین چالش هاي استقرار 
مدیریت دانش مشتري در بانک هاي تجاري خصوصی ایران.
، منبع: فصلنامه علمی-پژوهشی مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران، دوره 6 
66- شماره 1، بهار 1393 ، صفحه 41
این تحقیق با به کارگیري روش تحقیق آمیخته، در مرحله کیفی به تدوین 
چارچوبی به منظور تبیین چالش هاي استقرار مدیریت دانش مشتري
پرداخته و در مرحله دوم، مرحله کمی، اعتبار هریک از چالش هاي
شناسایی شده در مرحله اول را مورد بررسی قرار داده است.

تحقیقات بر حسب روش وگرد اوری داده ها :
داده ها یا طرح کلی تحقیق به دسته هاي
مختلفی تقسیم بندي می کنند که مهمترین آنها
عبارتند از:
-1 تحقیق توصیفی:(Descriptive Research)
شامل مجموعه روش هایی است که هدف آن ها توصیف کردن 
شرایط یا پدیده هاي مورد بررسی است. اجراي تحقیق
توصیفی می تواند صرفاً براي شناخت شرایط موجود یا یاري
دادن به فرایند تصمیم گیري باشد.
همچنین مطالعه توصیفی براي تعیین ویژگی هاي متغیرهاي یک 
موقعیت صورت می گیرد. به طور مثال، توصیف یک کلاس
درس بر حسب پایه هاي تحصیلی ، جنسیت ،گروه سنی و...
در سازمانها در موارد بسیاري مطالعات توصیفی براي کسب آگاهی درباره
ویژگی هاي گروهی از کارکنان مثلاً در زمینه سن، سطح تحصیلات،
درجات شغلی و طول خدمت آنان به طور مکرر صورت می گیرد .
مطالعات توصیفی همچنین براي مطالعات ویژگی هاي سازمانهایی که 
رویه هاي مشابهی دارند به کار می رود .
مثال: ممکن است پژوهشگري بخواهد ویژگی هاي سازمان هایی را که 
نظامهاي قابل انعطاف در تولید را به کار می گیرند یا شیوه هاي مالی
خاصی دارند توصیف کند.

-2 تحقیق پس رویدادي:(Ex-Post Facto)
به این تحقیق، علّی-مقایسه اي نیز میگویند. 
تحقیق پس رویدادي به تحقیقی گفته می شود که پژوهشگر 
علت احتمالی متغیر وابسته را مورد بررسی قرار می دهد. چون
متغیر مستقل و وابسته در گذشته رخ داده اند، لذا این نوع
تحقیق غیر آزمایشی را تحقیق پس رویدادي می گویند.
هدف آن بررسی و شناسایی معلول به منظورکشف علل احتمالی 
آن است (مطالعۀ متغیر وابسته به منظور یافتن متغیر مستقل).

-3 تحقیق همبستگی:(Correlational Research)
در این نوع تحقیقات رابطه میان متغیرها بر اساس هدف 
پژوهش تحلیل می گردد.
در تحقیقات همبستگی اگر هدف پیش بینی متغیرهاي وابسته 
بر اساس متغیرهاي مستقل باشد به متغیر وابسته متغیر ملاك و
به متغیر مستقل متغیر پیش بین گویند.
وجه تمایز تحقیق همبستگی با تحقیق آزمایشی در این است 
که در اینجا متغیرهاي مستقل دستکاري نمی شوند.
تحقیق همبستگی خود به سه دسته تقسیم می شود:
الف) همبستگی دو متغیري:
هدف بررسی رابطه همزمانی متغیرها است، به عبارت دیگر میزان 
هماهنگی تغییرات دو متغیر است. در بیشتر تحقیقات همبستگی دو
متغیري از مقیاس فاصله اي با پیش فرض توزیع نرمال و محاسبه
ضریب همبستگی پیرسون استفاده می شود.
ب) تحلیل رگرسیون:
در تحلیل رگرسیون هدف پیش بینی یک یا چند متغیر ملاك براساس 
یک یا چند متغیر پیش بین است.
اگر هدف بررسی یک متغیر ملاك از یک متغیر پیش بین باشد از 
رگرسیون ساده استفاده می شود. اگر بررسی یک متغیر ملاك براساس
استفاده می (Multiple) چند متغیر پیش بین باشد از رگرسیون چندگانه
شود. اگر همزمان چند متغیر ملاك براساس چند متغیر پیش بین بررسی
استفاده می شود. (Multivariate)
ج) تحلیل کوواریانس:
در برخی بررسی ها، هدف بررسی مجموعه اي از همبستگی هاي 
دو متغیر در جدولی به نام ماتریس همبستگی یا کوواریانس است
که با پیشرفت در زمینه نرم افزارهاي آماري میسر شده است.
تحلیل عاملی و حل معادلات ساختاري از این دسته هستند

-4 تحقیق آزمایشی (تجربی:(Experimental Research)
ترکیبی پیوسته از تحقیقات قبلی است که کاربرد زیادي در پژوهشهاي 
رشته مدیریت فناوري اطلاعات دارد.
این روش شامل ایجاد وضعیتی کنترل شده است که در آن افراد مورد 
بررسی تحت عنوان گروه آزمایش، در معرض محرك آزمایش قرار
میگیرند. واکنش این افراد با دسته اي از افراد دیگر که گروه کنترل
خوانده می شوند، مقایسه می شود. در این آزمایش ها با انتصاب تصادفی
افراد گروه آزمایش و گروه کنترل، تاثیر احتمالی تفاوت افراد بین دو
گروه خنثی می شود.
« محرك » در چنین مطالعاتی محقق با ایجاد وضعیت  کاملا سنجیده ای که
باعث واکنش می گردد، در پی شناخت بخش کوچکی از رفتار و واکنش
که نشان می دهد چگونه « اگر الف آنگاه ب » بر می آید. همان قضیه
محرکی باعث واکنشی می شود.
به عبارت دیگر محور آزمایش محدود بودن آن به آزمون فرضیاتی خاص 
است. در اینجا محقق در مقام آزمایشگر، مسئولیت مهمی بر دوش دارد؛
وي آزمایش به راه می اندازد و می کوشدآن را تحت کنترل نگه دارد تا
آنچه مورد آزمون است واقعا همان موضوع مورد تحقیق باشد
این تحقیق با استفاده از شیوه هاي زیر انجام می شود: 
انتصاب تصادفی: اختصاص هرآزمودنی با شانس مساوي به گروه 
آزمایشی یا گواه
همتا کردن تصادفی: همانندي آزمودنی هاي انتخاب شده از 
نظر متغیر ناخواسته
انتخاب همگن: یکسان کردن میانگین متغیري که باید کنترل 
شود در گروه هاي مورد نظر
5 تحقیق در عمل یا اقدام پژوهی:(Action Research)
در این روش، هدف اصلى تحقیق تنها درك و تفسیر رویدادها 
نیست، بلکه تغییر آنها نیز هست. تحقیق عمل نگر ابزار نیرومندى
براى تغییر و بهبود رویدادها در سطح محلى است.
این نوع تحقیق، به منظور مشخص کردن موقعیت معین و رفع 
چالش و مسئله، یا آشنائی با روش هاي جدید تغییر و اشاعۀ
نوآوري انجام می شود.
مطالعۀ موردي:(Case Study)
انتخاب و مطالعۀ یک مورد یا نظام (سازمان یا سیستم) با حد و مرز مشخص به صورت کل گرایانه(holistic)

تحقیق تاریخی:
در موضوعی معین که در گذشته و در یک مقطع زمانی مشخص 
اتفاق افتاده، صورت می گیرد.
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
-8 تحقیق قوم نگاري:
براي تحقیقات مردم شناسی از طریق ثبت وقایع و پدیده ها که 
در شرایط طبیعی وقوع، صورت میپذیرد.
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
22
:(Survey Research) -9 تحقیق پیمایشی
در این نوع تحقیق هدف، بررسی توزیع ویژگیهاي یک جامعه 
است و بیشتر تحقیق هاي مدیریت از این نوع می باشد.
در پژوهش پیمایشی پارامترهاي جامعه بررسی می شوند. در 
اینجا پژوهشگر با انتخاب نمونه اي که معرف جامعه است به
بررسی متغیرهاي پژوهش می پردازد.
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
-9 تحقیق پیمایشی_ ادامه:
تحقیق پیمایشی به سه دسته تقسیم می شود:
:(Cross Sectional) الف) روش مقطعی
گرد آوري داده ها درباره یک یا چند صفت در یک مقطع 
زمانی خاص.
براي مثال بررسی میزان علاقه دانشجویان سال اول دانشگاه

به ادامه تحصیل در یک رشته خاص
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
23
تقسیم بندي انواع تحقیق بر حسب نحوه گردآوري داده_ ادامه:
-9 تحقیق پیمایشی_ ادامه:
:(Longitudinal) ب) روش طولی
در بررسی پیمایش طولی، داده ها در طول زمان گردآوري شده 
تا رابطه بین متغیرها در طول زمان سنجیده شود. تحقیقات تحولی
که به بررسی روندها و تحول پدیده ها در طول زمان می
پردازند از این دسته هستند.
سیر تحول ثبت نام دانشجویان دختر در دوره هاي » براي مثال 
بررسی تحول مهارت هاي زبان انگلیسی » یا « تحصیلات تکمیلی
.« دانشجویان لیسانس تا فوق لیسانس
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
تقسیم بندي انواع تحقیق بر حسب نحوه گردآوري داده_ ادامه:
-9 تحقیق پیمایشی_ ادامه:
:(Delphi Technique) ج) روش دلفی
جهت بررسی دیدگاه هاي یک جمع صاحب نظر در مورد 
یک موضوع ویژه می توان از این تکنیک استفاده کرد.
بررسی دیدگاه اساتید دانشگاه در باره یک طرح » براي مثال 
« جدید آموزشی
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
24
فرایند چرخه اي انجام تحقیق: جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
1) انتخاب موضوع= تدوین عنوان تحقیق
2) اندیشیدن درباره روش تحقیق= شناسایی منابع و
تدوین طرح تحقیق
3) بررسی ادبیات تحقیق= تدوین مدل مفهومی
4) جمع آوري داده= سنجش روایی و پایایی ابزار
گردآوري و ورود اطلاعات به رایانه
5) تحلیل داده ها= دسته بندي، تحلیل و پردازش
اطلاعات
6) تدوین گزارش تحقیق= جمع بندي و نتیجه گیري
و تدوین گزارش به صورت رساله یا مقاله علمی یا گزارش
ویژگی هاي فرایند چرخه اي انجام تحقیق: جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
مهمترین ویژگی هاي فرایند چرخه اي انجام تحقیق
عبارتند از:
تکرار می شود؛ (cyclical) به صورت دوري یا چرخه اي 
است؛ (never-ending) پایان ناپذیر 
قابل بررسی مجدد است؛ 
باز گشت پذیر به نقطۀ آغازهاي متفاوت می باشد؛ 
قابلیت ورود به چرخه از هر نقطه اي که بخواهید را دارد. 
25
عوامل مهم در تدوین طرح تحقیق: جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
راهبرد تحقیق کمی
کیفی
آمیخته
راهکار تحقیق میدانی
کتابخانه اي
رویکرد تحقیق پیمایشی
مطالعه موردي
تحقیق در عمل
تحقیق آزمایشی
روش گردآوري داده پرسشنامه
مصاحبه
بررسی اسناد و مدارك سازمانی و قانونی
مشاهده
را مشخص نمود: « 4ر » براي تدوین طرح تحقیق ابتدا باید
کاربرد رایانه در فرایند تحقیق:
رایانه در مراحل زیر از فرایند تحقیق کاربرد زیادي دارد:
1) جستجوي سوابق و ادبیات موضوع تحقیق در منابع حجیم
2) طبقه بندي داده ها
3) تجزیه و تحلیل داده ها
4) تنظیم و نگارش گزارش تحقیق
جزوه آموزشی
روش تحقیق پیشرفته
26
نقش رایانه در تحقیقات علمی:
اختراع رایانه در ابتدا به منظور ذخیره، بازیابی و پردازش اطلاعات انجام شد؛ ولی پس از 
ایجاد ارتباط بین رایانه ها و امکان انتقال اطلاعات ذخیره شده بین آنها، تحولی بزرگ در
عرصه تحقیق و پژوهش به وقوع پیوست. امروزه میراث دانش بشري در فضاي مجازي
اینترنت (شبکه اطلاعاتی گسترده جهانی) قرار داده شده است و امکان بهره برداري و استفاده از
آنها براي همه محققان فراهم گردیده و بخش اعظم مشکل منابع اطلاعاتی تا حدود بسیار
زیادي مرتفع گشته است؛ فرایندي که روز به روز در حال گسترش بوده و بر قابلیت ها و
توانایی هاي خود می افزاید.
در سایه این تحول، رشد و پیشرفت علمی سرعت بیشتري یافته است. همچنین برخی از 
کشورهاي کمتر توسعه یافته این امکان را یافته اند تا از این فرصت طلایی براي جبران عقب
ماندگی هاي علمی خود استفاده نمایند. شاید یکی از عوامل مهمی که در پیشرفت شگفت
انگیز دانشمندان ایرانی در سالهاي اخیر نقشی اساسی ایفا کرده است همین مساله باشد.

روش تحقیق

روش تحقیق

سر فصل های مطالب 

مقدمه

• برای شما فرصتی فراهم خواهد شد تا به سوالات خود درمورد يک مسئله به صورت علمی بيانديشيد.

• در این قسمت شما با نحوه تهیه و تدوین طرح تحقق آشنا خواهید شد.
• روش علمی برای تحقيق وانواع و ويژگی های آنرا را فراخواهيد گرفت.
• آغاز تحقيق از کجاست؟

تعيين موضوع تحقيق

• هدف از انتخاب موضوع چیست؟
• منابع برای انتخاب موضوع کدامند؟
• شرايط لازم برای انتخاب موضوع چيست؟
• ويژگی های يک عنوان خوب کدامند؟

بيان مسئله تحقيق

• چرا بيان مسئله تحقيق مهم است.
• دربيان مسئله تحقيق چه موضوعاتی بايد مطرح شوند؟
• نحوه نوشتن " بيان مسئله تحقيق " جگونه است.؟

اهداف تحقيق

• تعريف هدف و تقسيم بندی انواع آن را بيان کنيد.
• فوايد و خصوصيات اهداف رامشخص نمائيد.
• نحوه بيان اهداف را شرح دهيد.
• برای موضوع تحقيق انتخابی خود هدف اصلی و اهداف جزئی را بنويسيد.

فرضيه يا سوالات مهم

• تعريف فرضيه ، انواع آن و حصوصيات يک فرضيه خوب
• فرضيه هاچگونه روابط بين متغيرها رابيان می کنند؟
• سوالات مهم در کجا مطرح می شوند؟
• ويژگی ها و نحوه بيان سوالات مهم چگونه است؟

تعريف مفاهيم و متغير ها

• چرا تعريف مفاهيم و متغير ها مهم است؟
• تعريف شرح و عملی مفاهيم ومتغيرها چگونه انجام می شوند؟
• تعريف متغير و انواع آن

مقياس اندازه گيری

• تعريف مقياس اندازه گيری و انواع مقياس ها
• خصوصيات يک مقياس اندازه گيری خوب
• سوالات مهم در کجا مطرح می شوند؟
• ويژگی ها و نحوه بيان سوالات مهم چگونه است؟

جامعه مورد مطالعه

• تعريف جامعه آماری ، واحد مورد مطالعه
• چرا نمونه گيری می کنيم؟
• نمونه معرف و ملاکها برای انتخاب نمونه کدامند؟
• روش های نمونه گيری احتمالی و غير احتمالی چگونه انجام می شوند؟

روش های جمع آوری اطلاعات

• رايج ترين روش ها برای جمع آوری اطلاعت کدامند ؟
• محاسن ومعايب هريک از روش ها چيست؟
• ويژگی ها و انواع متداول هريک از روش ها کدامند؟

روش های تجزيه وتحليل دادها

• اطلاعات را چگونه طبقه بندی و به رايانه بسپاريم؟
• متداول ترين روش های تجزيه وتحليل داده ها کدامند؟
• انواع خطا ها در جمع آوری و تجز] وتحليل داده هاو روش های کاهش آن
• حساسيت و اختصاصی بودن چيست وچگونه اندازه گيری می شوند؟

مرور بررسی های قبلی

• دلايل اهميت مرور بر بررسی های قبلی چيست؟
• چگونه بررسی های قبلی را مرور کنيم؟
• نحوه بيان مرور بر بررسی های قبلی چگونه است؟

برنامه ريزی اجرا

• مطالعه راهنما و پيش آزمون چگونه است؟
• جدول گانت چگونه ترسيم می شود؟
• چگونه فعاليت هارا سازماندهی کنيم؟

ملاحظات اخلاقی

• اهميت ملاحظات اخلاقی در چيست؟
• چگونه ملاحظات اخلاقی را در مراحلمختلف تحقيق بيابيم وبيان کنيم؟

محدوديت های تحقيق

• آيا شناخت محدوديت های تحقيق پيش از انجام آن امکانپذير است؟
• محدوديت هادرمراحل مختلف تحقيق کدامند؟
• چگونه فعاليت هارا سازماندهی کنيم؟

گزارش نويسی 

• چرا گزارش نويسی اهميت دارد؟
• انواع روش های بيان گزارش تحقيق کدامند؟
• نحوه نوشتن يک مقاله تحقيقی و پايان نامه تحصيلی چگونه است؟
• نحوه بيان نقل قول ، زيرنويس ومنابع چگونه بايد باشد؟

فصل اول 

 ضرورت آشنائی با روش تحقیق ، مبانی و اصول اوليه در تحقیق

          مقدمه

  در اين قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت آشنائی با روش تحقیق ، مبانی و اصول اوليه در تحقیق  ارائه می گردد انتظار می رود پس از مطالعه این قسمت فراگیر بتواند:

اهداف

شما دریابان این قسمت باید قادر باشید:

• تحقیق به روش علمی را تعریف کنيد. 
• چرا و چه زمانی تحقيق آغاز می شود؟انواع آنرا معرفی نمايید.
• عناوين مهمترين بخش ها در هنگام تهيه طرح تحقيق را نام ببريد.  
• برای شما فرصتی فراهم خواهد شد تا به سوالات خود درمورد يک مسئله به صورت علمی بيانديشيد.
• روش علمی برای تحقيق وانواع و ويژگی های آنرا را فراخواهيد گرفت.
• فراگیر همچنین متقاعد خواهد شد برای بررسی های علمی و دقیق نیازمند یادگیری روش تحقیق علمی می باشد.

 

در طول سالیان و از ابتدای حیات بشر ،  انسان همیشه با تحقیق سروکار داشته است . آنچه در اینجا اهمیت دارد آنکه تحقیقی می تواند راهگشا باشد که بر اساس اصول و موازین علمی صورت پذیرد.

تحقیق در لغت به معنای درست و راست گردانیدن،پیدا کردن ، افتن ياجستجوی حقیقت آورده شده است. تعاریف به عمل آمده از تحقیق و پژوهش فراوانند. تحقیق به روش علمی را مجموعه مقررات و قواعدی دانسته اند که چگونگی جستجو برای افتن حقایق مربوط به پک موضوع را نشان م دهد.در جايی دیگر آن را حقیقت پژوهی ناميده اند و گروهی از دانشمندان اینگونه تحقیق را عملی منظم که در نتیجه آن پاسخ هائی برای سوالات مندرج در موضوع تحقیق بدست خواهد آمد تعریف کرده اند.

درهرصورت مشخص است که وجه اشتراک در همه این تعاریف جستجوی حقیقت است و حقیقت پک پدیده ذهنی است که با واقعیت ( یعنی وجود عینی ) مطابقت دارد.( هرچند ممکن است این امر در علوم تجربی صحیح باشد لیکن در علوم نظری چنین نیست) به هرحال مانيز در روش تحقیقی که بحث خواهیم کرد بدنبال افتن حقیقت خواهیم بود. به صورت خلاصه منظور ما از روش علمی تحقیق، مجموعه قواعد و رويه ای است که محقق برای جمع آموری حقایق و واقعیت ها دنبال می کند تا سپس آنها را تفسیر ، تبین و اثبات نماید.

جان ديوئی معتقد است:" اولين مرحله تحقيق احساس وجود يک مشکل  است؛ به اين معنی که پژوهشگر در کار خويش با مانع يا مشکلی روبرو گرديده است که در حل آن ابهام يا ترديد دارد و نمی تواند در مقابل آن ساکت بماند."

بنابراين اين نقطه آغازين در انجام هرگونه پژوهش يا تحقيقی بسيار مهم است و نقش آموزش افراد برای مسئله يابی که در برخی نظام های آموزش و پرورش برآن بسيار تاکيد می شود نيز از همين امر نشات می گيرد. هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدريس برای فراگير بيشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را برای طرح سوالات بيشتر فعال سازد می توان انتظار داشت که در آينده نياز به تحقيق و پيشرفت در او ارتقا يابد. (مثال)

اولين مرحله از تقسيم بندی تحقيق را می توان منوط به هدف از انجام تحقيق دانست.بدين صورت که آيا هدف از انجام تحقيق علائق علمی محقق است يا احتياجان عملی . بدين شکل که محقق برای موشکافی در تجربيات خود و ديگران ، کنجکاوی های علمی ويا الهامات وفرضيات علمی محض بنبال اجرای تحقيق است و يا اينکه هدف کسب اطلاعاتی است که بتواند مشکل يا مسئله فوری را حل نموده ويا زمينه را برای تصميمم گيری در مورد يک موضوع يا مسئله خاص فراهم نمايد. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقيق بنيادی يا Basic Research روبرو هستيم که در تعريف آن گفته ميشود: " تحقيقی است که برای گسترش و بسط دانش يا علوم پايه در يک نظام و بخاطر فهم آن طرحريزی می شود.ممکن است همه يا بخشی از اين دانش در آينده کاربد داشته باظد ولی معمولا خود محقق در کاربرد نقشی ندارد." اکا چنانچه تحقيق برای هدف دوم انجام شود آنرا تحقيق کاربردی يا Applied Research می نامند و در تعريف آن گفته می شود: " اين نوع تحقيق برروی يافتن راه خل مسائل فوری با ماهيت عملی متمرکز می شود و بنابراين اين تحقيقات جنبه عملی داشته و معمولاخود محققين درکاربرد نتايج دخيل می باشند."

بديهی است تقسيم بندی های متعدد ديگری برای روش های تحقيق وجو دارد که در ادامه مباحث  مورد بررسی و بحث قرار خواهد گرفت.

آنچه در اين مقدمه اهميت دارد آنکه تخقيق از ديرباز با آدمی همراه بوده است و در طول تاريخ به شيوه ها و روش های مختلفی آنرا انجام داده است . چنانچه انسان با تحقيق آشنا نمی شد و و اقدام به انجام آن نمی کرد آيا دانش و علم انسان تا بدين پايه امروزی بود ، مسلما پاسخ منفی است ( من هميشه در کلاسهای خود برای دانشجويان اين جمله را ياد آوری می کنم که چنانچه دانشجو به اندازه استادش بداند هيچگاه نبايد توقع پيشرفت علم را داشته باشيم و اين واقعيتی است که نگاه به تاريخ علم و پيشينيان آنرا برای ما بيشتر مشخص خواهد نمود) بنابراين تحقيق هم از ديدگاه فردی و هم از ديدگاه اجتماعی يک ضرورت است و انسانی که جستجو و تحقيق را در زندگی خود نداشته باشد ، تصوری از رشد و تکامل هم برای او نمی توان داشت.علاوه براين ضرورت انجام تحقيق از ديگاه علمی نيز انکار ناپذير است چه "تحقيق را  مايه حيات علم دانسته اند" و بدون انجام تحقيق علم همچون آبی که در حائی ماند باشد دچار گنديدگی و تبديل شدن به لجنزار خواهد شد. 

تمرین کلاسی

 پرسش شما در زمینه موضوع انتخابی برای تحقیق چیست؟

 

 

 

 

 

 

چگونگی و نحوه انتخاب موضوع

مقدمه

در اين قسمت شما با چگونگی و نحوه انتخاب موضوع آشنا خواهيد شد تا بتوانيد پس از مطالعه اين قسمت موضوعی را برای تحقيق انتخاب نمائيد.

اهداف درس

شما درپايان اين قسمتبايد قادر باشيد:

• منابع انتخاب موضوع را بشناسيد.
• شرايط لازم برای انتخاب موضوع را بيان نمائيد.
• در هنگام ارائه موضوع تحقيق ويژگی های يک عنوان خوب را رعايت کنيد.

در قسمت مقدمه گفتيم آغاز يک تحقيق با احساس وجود يک مشکل همراه است. در اين مرحله آن احساس بايد به صورت يک " پرسش " در آيد و بيان شود. بديهی است اين پرسش همانگونه که در مثال قسمت قبل گفته شد از مسائل روزمره تا مباحث و فرضيات پيچيده علمی را دربرگيرد. مهم آنست که به شيوه ای علمی و صحيح بيان شود. با در نظر گرفتن دو تقسيم بندی مهم در زمينه علائق علمی و احتياج عملی شما ممکن است تحقيقی بنيادی يا کاربردی را در نظر بگيريد.

•  برای افراد متخصص معمولا کار انتخاب موضوع برای تحقيق با مشکل کمتری نسبت به سا يرين انجام می گيرد بويژه دانشجويان که اغلب با وسواس وکل نگری بيشتری به انتخاب موضوع می پردازند.
•  مهمترين منابع برای انتخاب موضوع تحقيق به شرح زير می تواند باشد:  
•  استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجوئی که در مراحل پايانی تحصيل خود هستيد ودر طول دوران تحصيل با مسئل و مشکلات مختلفی برخورد داشته ايد که هرکدام آنها می تواند موضوعی مناسب برای تحقيق باشد. بويژه افرادی که در حيطه توانبخشی به تحصيل ياکار مشغول هستند از تجربيات و مسائل يش آمده درهنگام کار با بيماران و معلولان موضوعات بديع و تازه ای برای تحقيق سراغ دارند که می تواند برای انجام مطالعه و تحقيق در نظر گرفته شود.
• استنتاج از نظريه ها و فرضيه ها: در زمينه کار تخصصی شما نظريات و فرضيه های گوناگونی وجود دارد. محقق می تواند با مطالعه دقيق آنها و با ابداع فرضيه جديد به يک مطالعه تازه اقدام نمايد.
• استفاده از متون درسی و مجلات تخصصی: سراسر کتب درسی آکنده از مطالب ارزندهای در مورد موضوعات خاص علمی است.بيان تئوری ها و نظريات علمی درکتب درسی و مرجع نيز می تواند زمينه مناسبی برای يافتن موضوع تحقيق باشد. همينطور مجلات علمی و تخصصی در رشته های مختلف علمی تماما" به ارائه گزارش تحقيقات انجام شده می پردازند که خصلت تکرار پذيری تحقيق خود زمينه را برای انتخاب موضوعاتی برای انجام تحقيق فراهم خواهد نمود.
• دولت ها ، دانشگاه ها وموسساه پژوهشی خصوصی : در بسياری از موارد وزارتخانه ها ، سازمانها و نهادهای مختلف دولتی اقدام به ارائه فهرستی از عناوين پژوهشی مورد نياز خود می کنند که با توجه به تخصص خود می توانيد به انتخاب موضوع بپردازيد. در دانشگاهها نيز اغلب گروه های آموزشی فهرست عناوين مناسب برای تحقيق در آن گروه را تهيه و در اختيار دانشجويان قرار مي دهند . بتازگی در ايران و از سال های قبل در ممالک پيشرفته موسسات خصوصی پژوهشی وجود دارند که انان نيز همه ساله فهرستی از عناوين تحقيقاتی خود را منتشر می کنند که برای انتخاب موضوع و انجام تحقيق مورد استفاده قرار ميگرد. نکته حائز اهميت آنکه اين گونه موسسات ونيز موسسات دولتی در صورت تائيد طرح پژوهشی شما برای انجام تحقيق معمولا سهمی از هزينه هارا برعهده خواهند گرفت.
• مهمترين شرايط برای انتخاب موضوع به شرح زير مورد ملاحظه قرارمی گيرد:
• قابليت اجرا: سه شرط نيروی انسانی ماهر ، منابع مالی مناسب و کافی و امکانات مناسب برای انجام هر تحقيقی ضروری است.
• تازگی و عدم دوباره کاری: تنها در سه وضعيت زير می توان  به انجام تحقيق روی موضوعی که قبلا روی آن کار شده است اقدام کرد.
• در شرايط زمانی متفاوت
• در شرايط جغراقيائی مختلف
• درصورت عدم دستيابی به نتايج کافی
• تناسب با زمان : تحقيق از نظر زمانی بايد در محدوده ای مناسب صورت پذيرد تا در زمان تعيين شده دستيابی به داده ها و کسب نتايج با مشکلی مواجه نشود.
• مناسب بودن : دقت کنيد و به دوسوال پاسخ دهيد: وسعت مسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه ميزان می باشد؟
• باصرفه بودن : آيا بلحاظ مفهوم هزينه-اثربخشی تحقيق و انجام هزينه در مورد آن اثربخشی کافی خواهد داشت؟
• ملاحظات اخلاقی : از جمله مهمترين شرايط برای انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقی است. اصولا رفتن به دنبال موضوعاتی که انجام آن با مشکلات و مسائل اخلاقی زياد مواجه باشد توصيه نمی گردد. در حيطه توانبخشی بواسطه کار با موضوعات انسانی رعايت اين امر بشدت مطرح است.
• علاقمندی و دانش محقق : نياز به توضيح نيست که اين هردو  برای انجام هر تحقيقی ضروری است و عاملی برای بالارفتن سرعت و کيفيت تخقيق می باشد.
•  در هنگام نوشتن عنوان بايدخصوصياتی که برای يک عنوان خوب برشمرده می شونددر نظر گرفت . اين موارد عبارتند از:
• از کلمات کوتاه ، رسا ودر حد امکان از يک زبان استفاده شود
• عبارت گويا باشد و گيج کننده نباشد.ازاختصارات که ممکن است مخفف عبارات مختلفی باشند پرهيز شود.
• در تحقيقات توصيفی بيان مکان و زمان تحقيق در عنوان ضرورت دارد.
• در عنوان دقيقا" آنچه محقق بدنبال تعيين آن است بيان شود.
• سعی شود دامنه تحقيق محدود در نظر گرفته شود.
• عنوان را غير سوالی مطرح نمائيد.
• از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرور بررسی های قبلی

مقدمه

 در اين قسمت توضيحاتی پيرامون ضرورت بررسی مطالعات قبلی و نحوه انجام آندرهنگام تهيه طرح تحقيق تحقيق  ارائه می گردد .

اهداف درس

شما درپايان اين قسمتبايد قادر باشيد:

• دلايل اهميت مرور بر بررسی های قبلی چيست؟
• چگونه بررسی های قبلی را مرور کنيم؟
• نحوه بيان مرور بر بررسی های قبلی چگونه است؟

برای کسب اطلاعات در زمینه مورد تحقیق می باید به منابع مرجع مراجعه نمود منظور از منابع مرجع هر فرد یا هر چیزی است که به عنوان ماخذ اطلاعات مورد مراجعه قرار می گیرد بویژه آنها که مورد مراجعه فوری قرار می گیرند. کتابهای مرجع معمولا به گونه ای تالیف می شوند که هر کسی می تواند اطلاعات مورد نیاز خود را به راحتی و سرعت در آنها پیدا کند. مهمترین منابع دردسری عبارتند از:

•  نظرات افراد متخصص و صاحب نظران
•  منابع منتشر شده

          ـ مراجع غیر ادواری شامل:

کتابشناسی ها

دانشنامه ها

فرهنگ ها 

دستنامه ها

درسنامه ها 

دستور نامه ها

سالنامه ها 

اطلس ها

نشان نامه ها

سرگذشت نامه ها

 

- مراجع ادواری شامل :

 کتابشناسی ها 

 فهرست های مندرجات :کتاب، نشریات ادواری مثل ژورنالها

•  منابع منتشر نشد ه

پایان نامه ها

گزارش های فنی

گزارش تحقیق

آمارها 

پروانه های ثبت اختراعات

صورت جلسه ها

مشاهدات فردی 

•  بانکهای اطلاعاتی در اینترنت همچون :

  Medline  برای استفاده از مدلاین می توانید از لینک های سمت راست صفحه استفاده کنید. 

بیان مسئله تحقیق

مقدمه

دراين قسمت شما با نحوه بيان و يا توين مسئله تحقيق آشنا می شويد.وظيفه محقق در اين قسمت ارائه مطالبی است تا بدان وسيله گروه آموزشی ويا پژوهشی تصميم گيرنده جهت پذيرش موضوع تحقيق را متقاعد سازد که موضوع انتخاب شده از اهميت و کفايت لازم برای انجام تحقيق برخورداراست.

اهداف درس

شما درپايان اين قسمتبايد قادر باشيد:

• چرا بيان مسئله تحقيق مهم است.
• دربيان مسئله تحقيق چه موضوعاتی بايد مطرح شوند؟
• نحوه نوشتن " بيان مسئله تحقيق " جگونه است.؟ 
•  بدنبال پيدا کردن مساله و تدوين پرسش تحقيق لازم است تا به شکلی جزيي تر در مورد مساله وخصوصيات آن و مشکلات ناشی از وجود آن در جامعه اظهار نظر کرد. اين بيانات بايد براساس دانستنی های موجود در منابع علمی نسبت به مساله شکل داده شود.هرچه استناد ها به منابع در اين قسمت بيشتر صورت پذيرد ، پذيرش سهل تر برای تحقيق را نزد تصميم گيرندگان به دنبال خواهد داشت.

• توصيه می شود تا قبل از نوشتن اين قسمت ، اقدام به تجزيه و تحليۀ مساله کرد. با اين کار نسبت به متغيرهای تاثير گذار بر آن به خوبی آشنا شده و از آنها به هنگام نوشتن می توان استفاده نمود. برای اين کار می توان یکي از روش های موجود را بکاربست. متداولترين روش ها برای تجزيه و تحليل مساله عبارتند از:
•  شبكه علیت  (مثال)
•  نمودار استخوان ماهي  (مثال)
•  نمودارشش كلمه اي( که؟  ،کي؟ ،کجا؟ ، چگونه؟ ،چي؟ ،چرا؟)(مثال)
• برای بيان مساله تحقيق بايد به نكات زير توجه نمود و سعی کرد تا به شيوه ای مناسب  موارد زير در متن آورده شود:
•  اطلاعات زمينه اي در مورد موضوع مورد مطالعه
• توصيف دقيق مسأله  
•  نحوه بروز يا وقوع
•  وسعت و شدت مساله و عوارض ناشی از آن در جامعه
•  عوامل دخيل در بروز مسأله
•  نحوه برخورد فعلي با مساله
•  آنچه درمورد راه حل مساله می انديشيد
•  فوايد پژوهش و نتايجي  که از حل مشكل انتظار مي رود .

تمرین کلاسی 

 - مساله تحقيق انتخابی خود را با يکی از روش ها تجزيه و تحليل نماييد و سپس آن را بيان کنيد.

اهداف تحقيق

مقدمه

در اين قسمت شما با نحوه تدوين و ارائه اهداف تحقيق خود آشنا می شويد. 

  اهداف درس

 شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:

•  تعريف هدف و تقسيم بندی انواع آن را بيان کنيد.
•  فوايد و خصوصيات اهداف رامشخص نمائيد.
•  نحوه بيان اهداف را شرح دهيد.
•  برای موضوع تحقيق انتخابی خود هدف اصلی و اهداف جزئی را بنويسيد.

 اهداف تحقیق

بدنبال نوشتن قسمت بیان مسئله تحقیق لازم است تا اهداف تحقیق را برشماریم. ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که هدف چیست؟ به تعبیر دیگر باید مشخص نمائیم که انتظار داریم از اين مطالعه به چه نتایجی دست پیدا کنیم. درتعریف هدف گفته اند: " هدف نقطه ای است که محقق قصد رسیدن بدان را دارد تا در آنجا به داوری بپردازد". از سوی دیگر " مقصود و منظور نهایی از تحقیق را نیز هدف دانسته اند."چنانچه اهداف یک تحقیق  بخوبی نوشته شود محقق در می یابد که نیاز به چه نوع اطلاعاتی دارد و از چه راههایی باید به جستجوی آنها بپردازد و این خود راه گشای نحوه انجام تحقیق نیز خواهد بود.

در تقسيم بندی  اهدافتحقیق معمولا" بدین گونه عمل می شود:

اول" هدف کلی"که منظور همان موضوع تحقیق است که قصد مشخص نمودن آنرا داریم و به عبارتی آنچه در پایان مطالعه قصد رسیدن بدان را داریم  " هدف کلی"معمولا در یک جمله قابل فهم صریح و رسا و مختصر بیان می شود که برای خواننده گویا و قابل فهم است.(مثال اول )

 در گونه دوم" اهداف جزئی یا اختصاصی" تحقیق بیان می شود. ایناهداف از تفسیم یا شکستن " هدف کلی"به اجزای کوچکتر بدست می آیند.اهداف جزئی راه رسیدن به  " هدف کلی" را قدم به قدم مشخص  می نماید.(مثالدوم و سوم)

 تنظیم اهداف چنانچه به خوبی صورت بپذیرد بر متمرکز ساختن مطالعه به جنبه های اساسی آن وجلوگیری کردن از جمع آوری اطلاعاتی که به آنها نیاز وجود ندارد، تاکید می کند.

چرا نوشتن اهداف مهم است و چه خصوصياتی بايد داشته باشند:تنظیم اهداف برای یک مطالعه تحقیقی باید بر اساس ملاکهای مشخص صورت پذیرد که مهمترین آنها عبارتند از:

اهداف قابل حصول باشند. بدین شکل که مقصود و منظور محقق را بطور کامل برساند و توانایی سنجش موضوع را داشته باشد.

اهداف صریح و روشن بیان شوند. هیچگونه ابهامی در هدف قابل قبول نیست باید مشخص شود که دقیقا چه چیزی باید اندازه گیری شود.

اهداف باید قابل اندازه گیری باشند. تحقیق به روش علمی بر پایه اندازه گیری استواراست و بیان اهداف درقالب های قابل اندازه گیری کار مطاله را ساده تر می سازد.

توصیه می شودبه هنگام تنظیم اهداف اختصاصی ازالگوی ویژه ای استفاده نمائید:(مثال چهارم ) 

 هدف یا هدف هایی رابرای تعیین نمودن ارزش کمی موضوع انتخاب کرده و بنویسید.

 هدف یا هدف هایی را برای روشنگری در مورد موضوع انتخاب کرده و بنویسید. 

 هدف یا هدف هایی را برای تعیین علل احتمالی موضوع بنویسید. 

 در مطالعات کاربردی پیشنهاد می شود که یک هدف کاربردی در زمینه نحوه بکارگیری نتایج بنویسید. 

نحوه بیان اهداف موضوعی مهم در نوشتن طرح تحقیق است.اصول زیر می تواند بعنوان راهنما مورد استفاده قرار گیرند:

اهداف رابا استفاده از افعال عملی که برای اندازه گیری و سنجش مناسب هستند بیان نمائيد. (افعال مناسب مانند: تعیین کردن،مشخص نمودن ، مقایسه کردن و افعال نامناسب مانند: درک کردن ، فهمیدن ، اعتقاد داشتن و... ) 

 اهداف واقع بینانه بیان شوند که تحت شرایط کاری بتوان به آنها دست یافت. 

 اهداف دقیقا از آنچه مطالعه برای آن انجام می شود به صورت منطقی پیروی می کند. 

 اهداف به زبانی علمی، روشن ، صریح ودقیقاآنچه تصمیم به انجام آن داریم مشخص شود.

 

فرضیه یا سوالات مهم

مقدمه

در اين قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت داشتن فرضيه و ویژگی های آن و نیز نحوه ارائه سوالات مهم در تحقیق  ارائه می گردد .

اهداف درس

شما دریابان این قسمت باید قادر باشید:

• تعريف فرضيه ، انواع آن وخصوصيات يک فرضيه خوب را بیان کنید.
• توضیح دهید فرضيه هاچگونه روابط بين متغيرها رابيان می کنند؟
• با ذکر مثال بیان کنید سوالات مهم در کجا مطرح می شوند؟
• ويژگی ها و نحوه بيان سوالات مهم را مشخص نمائید. 

 

• قدرت تصور در انسان يکی از ويژگيهای مهم می باشد اين قدرت به فرد امکان می دهد تا در مورد موضوعات مختلف بيانديشد، حدس بزند، تصوير ذهنی ايجاد کند و راه حل های  مختلف پيشنهاد کند. در تحقيق به روش علمی که حول محور يک مسئله يا مشکل صورت می پذيرد، از اين قدرت تصور و حدس ذهنی برای تدوين يک يا چند فرضيه برای نتيجه تحقيق استفاده می شود. از اين رو می توان فرضيه تحقيق را يک حدس علمی يا پيش داوری دانست که بوسيله ی جمع آوری حقايقی که منجر به قبولی يا رد آن فرضيه می شود مورد آزمايش قرار می گيرد. به عبارت دیگر فرضيه را راه حل پيشنهادی محقق برای مسئله تحقيق و يا نتيجه تحقيق دانسته اند.

• گاهی اوقات از يک فرمول برای بيان فرضيه استفاده می شود، بدين شکل که:"اگر چنين و چنان رخ دهد چنين و چنان خواهد شد" . اين تعبير ساده و روان به محقق امکان می دهد تا بتواند در جريان تدوين مسئله تحقيق خود، فرضيه ای مناسب که به طور قطعی با کل پژوهش او در ارتباط خواهد بود، بيان نمايد. نکته با اهميت  در اینجا آن است که محقق بايد دقت نمايد که در جريان انجام تحقيق ، او صرفا" قصد آزمايش فرضيه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پايان تحقيق ،نتايج ، حاکی از اثبات فرضيه او بود می تواند آن موضوع به شکل يک بحث علمی مورد عنايت قرار دهد.
•  در هنگام بيان فرضيه محقق به بررسی روابط بين متغيرها می پردازد. به طور متداول اين بيان به سه شکل صورت خواهد گرفت:
•  بررسی رابطه علت و معلولی بين دو يا چند متغير( مثال)
•  بررسی همبستگی و شدت آن بين دو يا چند متغير (مثال)
•  بررسی و مقايسه ميزان تفاوت تاثير دو يا چند متغير بر يک يا چند متغير(مثال)

• محقق برای تهيه فرضيه مناسب تحقيق عمدتا از منابع علمی در اختيار خود کمک خواهد گرفت. يافته های علمی قبلی که در زمينه موضوع تحقيق انجام گرفته است يکی از منابع اصلی برای تهيه فرضيه است. همچنين تجربيات شخصی فرد محقق می تواند نقش مهمی را در اين زمينه ايفا نمايد. گاهی اوقات فرضيه هائی مبتنی بر خيال و با مطالب غير علمی، الهامات و پيشنهادات غير عادی هم مطرح می شود که در برخی موارد به نتايج خوبی نيز نائل گرديده است.(مثال)

 

• بيان يک فرضيه ممکن است به شکلی مثبت انجام شود که در آن رابطه بين دو يا چند متغير يا تفاوت بين آنها بصورت احتمالی وبه شکل خبری مثبت بيان می شود.
•  گاهی در فرضيه  منکر وجود رابطه بين متغيرها شده و آنرا به شکل جمله خبری منفی بيان ی نمايند.
• ممکن است در فرضيه موضوع به شکل  ضمنی مطرح شود. 
• ملاکهای مختلفی برای يک فرضيه خوب برشمرده اند که مهمترين آنها عبارتند از:

•  روش ، معين و مشخص
•  داشتن حدود مشخص ،کوتاه و مختصر
•  قابليت اندازه گيری داشتن
•  قابل فهم بودن (تعريف مناسب و خوب)
•  بيان بر اساس تئوری ها و نظريه های موجود

 مرتبط بودن با عنوان تحقيق

• يک نکته قابل توجه در مورد دانشجويان بويژه در دوره های کارشناسی ارشد آن است که در نوشتن فرضيه برای طرح تحقيق خود دچار اين چالش  می شوند که آيا در طرح تحقيق نيز بايد " فرضيه آماری صفر يا خنثی (H0) " و نيز" فرضيه تحقيق يا ( H1 ) " را بنويسند يا خير؟ پاسخ آن است که در طرح تحقيق صرفا نياز به نگارش " فرضیه تحقيق " وجود دارد وبه " فرضيه آماری خنثی يا صفر" که در آن هرگونه تفاوت يا تغييری رد می شود نداريم. در حاليکه در" فرضيه تحقيق " پيش بينی و جهت گيری محقق نشان داده می شود. نکته دوم و ضروری آنکه " فرضيه تحقيق " را به دوگونه می توان نوشت:

•  فرضيه دو دامنه: که اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بيان می کند.(مثال)
•  فرضيه يک دامنه : که جهت گيری محقق را در نوع تفاوت بيان می کند. (مثال)
• لازم است به ذکر است که مطالعات تحليلی و تجربی به طور اصولی نيازمند به داشتن فرضيه هستند و اين يک الزام منطقی است ليکن در مطالعاتی که صرفا به صورت توصيفی انجام می شوند نيازی بداشتن فرضيه نيست بلکه در اين گونه موارد از سوالات مهم برای تدوين آنچه بايد مورد اندازه گيری قرار گيرد استفاده می نمائيم.
• فرضيه و سوالات مهم عمدتا از اهداف تحقيق حاصل می شود بويژه در موردسوالات مهم بايد دقت نمود که با دقت در هدف نوشته شده بايد سوالاتی را تهيه نمود که با پاسخ بدانها بتوانيم به هدف موردنظر دست پيدا کنيم. بديهی است در مورد تحقيقات تجربی و تحليلی که معمولا حول يک سوال مشخص و رسيدن به پاسخ آن انجام می شود. فرضيه ما هم در همان مسير و در پاسخ به سوال تحقيق تدوين خواهد شد. نکته حائز اهميت در نوشتن سوالات مهم آن است که بايد دقت نمائيم در حد ضرورت سوالات را مطرح نمائي و چه جزئيات سوالات بايد در برگه پرسشنامه يا برگه مشاهده و يا برگه مصاحبه که بعدا توضيح خواهيم داد آورده شوند. (مثال)

 

تعریف مفاهیم و متغیرها

مقدمه

در اين درس شما با نحوه تعريف متغير ها و مفاهيم  در تحقيق خود آشنا می شويد. 

اهداف درس

• چرا تعريف مفاهيم و متغير ها مهم است؟
• تعريف شرح و عملی مفاهيم ومتغيرها چگونه انجام می شوند؟
• تعريف متغير و انواع آن

مفهوم و متغیر دو عنصر هستند که در اغلب تحقیقات حضوری تام و تمام دارند. در تحقیق به روش علمی یکی از حساسترین اقدامات تعریف صحیح و مناسب از این دو عنصر می باشد. اهمیت کار در این مرحله به صورتی است که لازم است با توجه به ویژگی های تحقیق به روش علمی دو گونه تعریف بدست می دهیم. تعریف شرحی و تعریف علمی و این دو تعریف را در مورد هر دو عنصر باید ارائه کرد. تفاوت بین مفهوم و متغیر در یک تحقیق شاید بسیار ظریف باشد. منظور از مفهوم آن عنصری از تحقیق است که محقق قصد اندازه گیری آن را ندارد لیکن باید برای سایرین به طور مشخص آنرا تعریف نماید تا دیگران منظور و مقصود محقق را از آن واژه یا مفهوم درک نمایند و متغیر آن عنصری است در تحقیق که محقق دقیقا قصد اندازه گیری آنرا دارد و ضروری است دیگران درک مشخصی از آن بر اساس تعریفی که محقق ارائه می کند داشته باشند.

• از همین جهت است که هم در تعریف مفاهیم و هم در تعریف متغیرها به دو گونه از تعریف روبرو هستیم. تعاریف شرحی عمدتا از لغت نامه ها ، دائره المعارف ها ، کتاب های مرجع و کتب درسی و... اقتباس می شود و تنها عنصر مورد نظر را تعریف نظری یا تئوری می نماید. به عبارت دیگر تعریف یک مفهوم بوسیله مفاهیم دیگر که معمولا از مطالعات و نظریه های موجود نشات می گیرد و با بیانی علمی ارائه می شود.بدیهی است در هنگام تعریف ذکر منبع مورد استفاده ضرورتی اجتناب ناپذیر است. (مثال) اما در تعاریف عملی که به طور مشخص بر عهده محقق قرار دارد محقق آنچه را که از این عنصر در این تحقیق خاص مد نظر دارد بیان می کند. به بیان دیگر محقق به مشخص ساختن و تعریف نمودن آن متغیر و تعین کردن عملیات و معیارهای تجربی که برای اندازه گیری و سنجش آن لازم است می پردازد. (مثال)
• تعریف متغیر : متغیر مشخصه یک عنصر پدیده موجود زنده و یا هر چیزی است که قابلیت تغییر داشته و می تواند مقادیر مختلفی را بپذیرد. آنچه اهمیت دارد آنکه باید دقت شود در هر تحقیق ما متغیرهای خاص خواهیم داشت و اینگونه نخواهد بود که همه آنچه در یک مطالعه بعنوان متغیر حضور دارند برای تحقیق نامطلوب است. از سوی دیگر نوع متغیر علیرغم مشابه بودن عنوان از یک مطالعه به مطالعه دیگر ممکن است متفاوت باشد. (مثال)
• متغیر را براساس عوامل مختلف به گونه های متفاوتی تقسیم بندی می نماید:
• چنانچه اهداف تحقیق مد نظر قرار گیرند 2 گونه متغیر خواهیم داشت:
•  متغیر مستقل: آن متغیری است که محقق تاثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار می دهد. (مثال)
•  متغیر وابسته: آن متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر می کنند. (مثال)
•  متغیر زمینه ای (جمعیت شناسی یا دموگرافیک):در مطالعات بر روی جوامع انسانی برخی متغیرهای وابسته به جمعیت حضور دارند که سنجش آنها به نحوی مورد استفاده ما خواهد بود. این متغیرها خصوصیات جامعه مورد مطالعه را به نحوه مطلوبی توصیف می کنند. (مثال)
•  متغیر مداخله گر: آن متغییری است که بر روی رابطه علت معلولی بین دو یا چند متغیر تاثیر می گذارد و باعث قوی یا ضعیف شدن رابطه بین متغیرها از حد واقعی آنها می شود.(مثال)
• اما شکل ديگر بر اساس خصوصیات متغیر تقسیم بندی صورت بگیرد:
•  متغیر کمی: و آن متغیری است که با عدد نمایش داده می شود. بدیهی است این متغیر همچون تقسیم بندی معمول در اعداد به دو دسته متغیر گسسته و پیوسته تقسیم خواهد شد که متغیر پیوسته مقادیر کسری را هم می پذیرد ولی گسسته این امکان را ندارد. (مثال)
• متغير کيفی: این متغیری است که کیفیت صفات با آن معرفی می شود. 
•  متغیر مرکب: متغیری را که از ترکیب دو یا چند متغیر به وجود می آید می نامند. (مثال)
• در همین جاست که تعریف متغیر آنهم به شکل عملی یا کاربردی ضرورت پیدا می کند. تعریف عملی باید بر اساس ملاکهایی صورت بگیرد که مهمترین آنها عبارتند از:
•  قابلیت انجام داشته باشند
•  دقیق و مشخص باشند
•  قابلیت اندازه گیری داشته باشند 

مقياس اندازه گيری (مقياس متغير)

مقدمه:

در اين درس شما با نحوه تعيين مقياس اندازه گيری در تحقيق خود آشنا می شويد. 

اهداف درس:

• تعريف مقياس اندازه گيری و انواع مقياس ها
• خصوصيات يک مقياس اندازه گيری خوب
• سوالات مهم در کجا مطرح می شوند؟
• ويژگی ها و نحوه بيان سوالات مهم چگونه است؟

يکی از ويژگيهای متغير قابليت اندازه گيری آن است. چنانچه از وزن به عنوان يک متغير نام ببريم بهترين راه اندازه گيری آن بر اساس کيلوگرم يا گرم می باشد در مورد قد هم سانتيمتر يا متر از عهده آن برمی آيد. اما در مورد رضايت بيماران از نحوه ارائه خدمات يا ميزان شنوائی يا ناتوانی و معلوليت از چه ملاکهائی بايد استفاده کرد. برای اندازه گيری يک عنصر نياز به مقياس اندازه گيری وجود دارد. مقياس اندازه گيری کمک می کند تا شما امکانی را برای اندازه گيری يک متغير تعريف نمائيد. برای اينکار لازم است با مقياسهای اندازه گيری متداول و مرسوم آشنا شويد. چهار دسته عمده از متغيرها عبارتند از:

• مقياس اسمی: اين مقياس شامل  يک يا جند گروه با طبقه است که از نظر کيفی با هم متفاوتند اما بين گروهها هيچگونه ارجحيتی وجود ندارد. (مثال)  ممکن است برای هر گروه يا طبقه شماره ای در نظر گرفته شود که ارزش ندارد بلکه جنبه" کد" يا شناسائی دارند.
• مقياس رتبه ای: اين مقياس نسبت به مقياس اسمی خصوصيت اضافه ای دارد که در بين گروهها از نظر متغير مورد نظر برتری وجود دارد اما اين برتری قابل سنجش و مقايسه با ساير گروهها نيست . گروهها هم يکسان نيستند. گروهها نسبت به هم روی پله های يک نردبان قرار گرفته اند.  (مثال)  
• مقياس فاصله ای: در اين مقياس فاصله بين گروهها با هم مساوی در نظر گرفته شده است. اما صفر در اين مقياس فقدان خاصيت مورد نظر اندازه گيری نيست. اختلاف مساوی بين هرجفت از اعداد نمايانگر اختلاف مشابه در خصوصیت مورد اندازه گيری است. (مثال)  
• مقياس نسبی: در اين مقياس خصوصيت اضافی آن است که صفر دليلی برای فقدان خاصيت مورد اندازه گيری است و در نتيجه نسبت بين اعداد در اين مقياس همان نسبت مقدار خاصيت مورد اندازه گيری است. (مثال)
• شما به عنوان محقق برای اندازه گيری متغير خود ضروری است تا دست به انتخاب مقياس اندازه گيری بزنيد. تعريف مقياس و نوع رده ها یا گروه هائی که در مقياس خود در نظر می گيريد بر عهده شماست که بايدمبتنی  بر خصوصت علمی قدرت و رجحان مقياس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتری مقياس های فوق بتدريج از مقياس اسمی به مقیاس نسبی افزايش می يابد و شما بايد هميشه از قویترين مقياس برای سنجش استفاده نمائيد.  (مثال)
• يک مقياس خوب بايد دارای ويژگيهای زير باشد:
• علمی : بر گرفته ومتناسب با اصول علمی باشد.
• جامع : : بتواند تمام موارد متغيررا شامل شود.
• مناسب : برای اندازه گيری آن متغير باشد.
• قوی : تلاش شود قويترين مقياس باشد.
• غير قابل جمع : رده های مشترک نداشته باشد.
• رده های کافی : موردی را فراموش نکرده باشيم.
• رده های تعريف شده : گروهها و رده های آن تعريف شده باشند.
• عملی : قابليت انجام داشته باشد.

جامعه مورد مطالعه

مقدمه:

در اين درس شما با جامعه مورد مطالعه در تحقيق خود آشنا می شويد. 

جامعه مورد مطالعه

جامعه مورد مطالعه ، جمعيتي است كه مطالعه بر روي آن انجام مي شود . لزوما“ اين جامعه انسانها نيستند بلكه مي تواند پديده ها ، اشيا و موجودات زنده باشند.

جامعه مورد مطالعه(نمونه گيري)

مناسب ترین جامعه برای بررسی آن است که کل جامعه تحت مطالعه قرار گیرند. به عبارتی سرشماری انجام شود. در این حال جمعيت آماري برابر با جمعیت کل جامعه خواهد بود. اما معمولامحدوديت ها ي زماني و اعتباري (هزينه ها) ، دقت در گردآوري داده ها و كنترل آن، نیروی انسانی  و تجهیزات و امکانات سبب استفاده از نمونه گيري براي سرشماري است. در نمونه گیری اصل بر این قرار داده می شود که چنانچه از مناسبات آماری صحیح استفاده شود امکان تعمیم نتایج و اطلاعات بدست آمده از مطالعه بر روی نمونه به جامعه اصلی وجود دارد.  متداول ترين روش هاي نمونه گيري عبارتند از:

• نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي

 نمونه گيري احتمالي

در نمونه گیری احتمالی  از قوانین احتمالات برای نمونه گیری استفاده می شود. بدین صورت که به هریک از اعضای جامعه شانس معین برای حضور در نمونه داده می شود. برای انجام نمونه گیری ابتدا از فرمول تعیین حجم نمونه استفاده می گردد و پس از تعیین حجم نمونه و چارچوب نمونه گیری ( فهرست اسامی اعضای جامعه ) با یکی از روش های زیر اقدام به نمونه گیری می شود.

• نمونه گيري ساده تصادفي  
• نمونه گيري منظم  
• نمونه گيري طبقه اي  
• نمونه گيري خوشه اي  
• نمونه گيري چند مرحله اي

 نمونه گيري غير احتمالي

در این روش اصولا بحث تعمیم نتایج به جامعه مورد مطالعه مطرح نیست. با توجه به محدودیت در جمع آوری اطلاعات و بويژه در تحقیقات شبه تجربی که نمونه بارز آن کارآزمائی بالینی می باشد جهت افزایش دقت  و اعتبار اقدام به نمونه گیری از جمعیت در دسترس می شود. موارد زیر از جمله متداول ترین روش های نمونه گیری غیر احتمالی هستند:

• نمونه گيري آسوده ( لقمه اي)
• نمونه گيري سهميه اي
• نمونه گيري قضاوتي

جمع آوری اطلاعات

يكي از اصلي تر ين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آو ري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم وصحيح صورت پذيرد‏ كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند.

اهداف درس

شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:

• روش های جمع آوری اطلاعات در هنگام اجرای تحقيق را توضيح دهيد.
• روش منتخب برای جمع آوری داده ها در تحقيق خود را تشخيص دهيد.با انتخاب شيوه مناسب از سوگيری در تحقيق خود پيشگيری کنيد.

 

گردآوری داده ها

پیش از گردآوری داده ها باید طرح مشخص برای اینکاردر نظر گرفت. پاسخ به سوالات زیر می تواند راهگشا باشد.

•              داده هاي مربوط چه چيزي گردآوري مي شود  ؟
•        چرا داده ها گردآوري مي شود ؟
•         داده ها چگونه گردآوري مي شود ؟
•        داده ها در چه زماني گردآوري مي شود ؟
•         داده ها را چه كساني گردآوري مي كنند ؟
•         گردآوري داده ها به چه مواد و ابزاري نياز دارد  ؟
•         داده ها چگونه توصيف و تفسير مي شوند ؟
•         چه مقدار هزينه براي گردآوري داده ها و تفسير آنها لازم است  ؟
•         داده ها چگونه گزارش مي شوند ؟
•         منبع يا منابع تأمين هزينه كيست  ؟

  پردازش و تفسير داده ها  

• oپس از آن كه داده ها گردآوري شد ، بايد آنها را پردازش و تفسير نمود

• oكنترل كيفيت داده ها
• oتفكيك داده ها
• oپردازش داده ها

كنترل كيفيت داده ها

• داده ها به دقت جمع آوري و ثبت شود
• داده هاي گردآوري شده را بازبيني كنيم
• خطاهاي احتمالي را اصلاح كنيم
• اگر تعدادي از پرسش ها بدون پاسخ مانده است بايد تكميل شود
• اگر پاسخ سئوال ها با يكديگر همخواني ندارند ميبايست علت روشن شده و پرسشنامه اصلاح گردد

تفكيك داده ها

• تفكيك داده ها كار پردازش را ساده تر مي سازد ، مثلاً داده ها از گروه هاي مختلف جمع آوري شده اند ، كودكان و بزرگسالان ، زنان و مردان ، شهري و روستايي ، كاركنان رسمي و غير رسمي و  …
• بهتر است ابتدا پرسشنامه هاي مربوط به هر گروه يا جمعيت را جدا كنيم

پردازش داده ها

• از دو روش دستي و رايانه اي مي توان استفاده كرد
• از روش دستي پردازش براي تعداد كم پرسشنامه ميتوان استفاده كرد
• روش چوب خطي رايج ترين روش پردازش دستي است
• چوب خط زدن شامل شمارش تعداد دفعات نتيجه مشاهده شده است كه در فرم هاي گزارش موجود باشد

 

 

اصلی ترین روش ها برای جمع آوری داده ها به شرح زیر است:

استفاده از اطلاعات و مدارك موجود

• در برخي تحقيقات  اطلاعاتي كه بايد بعنوان داده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرند از پيش آماده هستند. بدين صورت كه محقق بدنبال اطلاعات جديد نيست بلكه می تواند نسبت به جمع آوري اطلاعاتي كه از قبل تهيه شده اند و در پرونده هاي ( درمانگاهي  بيمارستاني ثبت احوال، دانشجويي ،دانش آموزي و مراجعين به مراكز مختلف شهرداري ها و... ) موجود است  اقدام كند.
• مزايا: به واسطه موجود بودن اطلاعات  ارزان است. در وقت صرفه جويي مي شود. مهمترين مزيت آن  امكان ارزيابي روند موضوع مورد بررسي در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسيار حائز اهميت است.
• معايب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده اين روش است. گاهي ملاحظات اخلاقي مانع از دستيابي به اطلاعات مورد نظر مي باشد. قديمي و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخي موارد مطرح باشد.

 

مشاهده

• از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پديده ها با استفاده از ويژگي هاي گوناگون آنها ملاحظه و ثبت مي گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا  افراد از راه حواس و يا ساير راه هاي ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) مي باشد.
• مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:
• به هدف تحقيق مربوط باشد
• برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنيم شده باشد
• به طور دقيق و منظم ثبت شود
• ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد
• مشاهده به دو صورت مشاركتي و غير مشاركتي انجام مي شود. كه در مشاهده مشاركتي  شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت مي گيرد. (مثال) در مشاهده غير مشاركتي مشاهده گر پديده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتي در آن داشته باشد ملاحظه مي كند  كه اين روش خود به دو صورت انجام مي شود. در روش اول مشاهده گر پديده ها را به صورت آشكار ثبت مي كند ( مثال )و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفيانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن مي پردازد.(مثال)
• مشاهده ممكن است در هنگام تهيه طرح اوليه تحقيق نيز صورت پذيرد كه بدان مشاهده مقدماتي گفته مي شود  مشاهده ممكن است  منبع اصلي جمع  آو ري اطلاعات باشد و گاهي نيز براي تكميل يا اصلاح اطلاعاتي كه از روش هاي ديگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشيا صورت بگيرد .(مثال)
• مزايا: امكان بررسي جزئيات موضوع وجود دارد. مي توان صحت اطلاعات جمع آوري شده را با وسائل ديگر آزمايش كرد .براي جمع آوري اطلاعات زمينه اي مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زيادي بدست مي آيد و اعتبار علمي اطلاعات بالاست.
• معايب: حضور مشاهده گر مي تواند بر روند فعاليت مورد مشاهده تاثير گذار باشد. تمايلات شخصي مشاهده گر و ميزان توانائي او در مشاهده و ثبت دقيق فعاليت مورد مشاهده ممكن است تاثير گذار باشد. عوامل محيطي بر نوع و روش گرد آوري اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه بندي اطلاعات مشكل است ( بويژه در ثبت رفتار انساني ) .مشكلات اخلاقي در مشاهده اعمال شخصي وجود دارد. براي نمونه هاي زياد  وقت گير و پر هزينه است.

 

  مصاحبه 

• مصاحبه يكي از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن به صورت حضوري ياغير حضوري از افراد يا گروهي ار آنان پرسش مي شود. نكته مهم آن است كه سوالات مصاحبه از پيش انديشيده شده و تعيين شده است. آنچه مصاحبه را به صورت هاي مختلف طبقه بندي مي كند ميزان انعطاف پذيري آن و يا نحوه اجراي آن است. مصاحبه را يكي ازروش هائي دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زيرا در هنگام مصاحبه امكان تحريك آزمودني براي دادن پاسخ وجود دارد و نيز مي توان در صورت ابهام با توضيح موضوع راروشن ساخت.
• مهمترين انواع مصاحبه به شرح زير عنوان شده اند:                            
•  مصاحبه  انعطاف پذير يا آزاد :  در اين نوع چارچوب وحدود پرسش  ا براي كصاحبه گر مشخص است لي زمان و توالي پرسش به سليقه مصاحبه گر بستكي دارد. دراين حالت رفتار آزمودني طبيعي تر است و اطلاعات واقعي تري بدست مي آيد. مصاحبه گر مي تواند سوالات اضافي نيز طرح كند. ا ين روش براي  تحقيق هائي با مقياس كوچك ‏، مطالعات كيفي و يا مصاحبه با اشخاص و گروههائي كه اطلاعات اصلي از آنها بدست مي آيد ، مناسب است. هدف در اين گونه مصاحبه ها جمع آوري اطلاعات عميق و كيفي است. ( مثال)
•  مصاحبه با انعطاف پذيري متوسط يا منظم : در اين نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي ثابت استفاده مي كند  ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش مي شود شرايط براي همه يكنواخت نگه داشته شود.هدف در اين جا جمع آوري اطلاعات كمي و سطحي است. ( مثال)
•  مصاحبه با انعطاف ناپذيريا پرسشنامه همراه با مصاحبه :  مصاحبه گر از پرسش نامه اي با پرسش هاي  مشخص و با توالي استاندارد استفاده مي كند. پاسخها ثابت و از قبل پيش بيني و طيقه بندي شده اند  و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. اين روش در مطالعات بزرگ و زماني كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار مي رود.  (مثال) 
• نكات مهم در موردانجام مصاحبه
•   تكلم با زبان شخص مصاحبه شونده
•   آشنائي مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندي و ارزش گذاري پاسخها
•   دخالت ندادن تمايلات شخصي مصاحبه گر
•   ايجاد شرايط يكسان براي همه
•   كسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا
•   جلب اعتماد مصاحبه شونده
•   رعايت مقام وموقعيت اجتماعي افراد
•   بيان توضيحات كافي قبل از شروع مصاحبه
•   ارائه آموزش به مصاحبه گران پيش از انجام مصاحبه
• مزاياي مصاحبه
•   قابليت استفاده براي كم يا بي سوادان و كودكان و بيماران
•  امكان روشن كردن مفهوم سوالات
•  در مقايسه با مشاهده بدست آمدن درصد بيشتري از پاسخ ها
• معايب مصاحبه
•   وقت گير و پرهزينه
•  در مقايسه با روش مشاهده ثبت وقايع ناقص تر است
•  طبقه بندي وتجزيه و تحليل اطلاعات درهنگامي كه سوالات باز هستند مشكل است
•  تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصي

 

پرسشنامه

•  پرسشنامه شامل دسته اي از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي يه افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب ها رادر آن مي نويسد. هدف از ارائه پرسشنامه  کسب اطلاعات معين در مورد موضوعي مشخص است. بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم می آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه دربدست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.
• بر اساس نحوه اجراي پرسش نامه و نيز نوع سوالات پرسشنامه  مي توان آنرا به دستجات متفاوت تقسيم نمود.
•          طبقه بندی بر اساس ماهيت پرسشنامه :
•  پرسشنامه باز: در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت هرپاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد. در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.
•  پرسشنامه بسته :   پرسش هاي بسته در اين نوع پرسشنامه ارائه مي شود.براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند.هريك از پاسخ ها به گونه اي تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي آن سوال از پاسخ مربوط به ديگر سوالات مجزاست. در اينجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.
•          طبقه بندي بر اساس نحوه اجرا
•           پرسشنامه همراه با مصاحبه :  اين پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف ناپذير است كه به صورت حضوري پرسش ها از افراد پرسيده مي شود و پاسخ ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد مي كند.
•           پرسشنامه خود ايفا : پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار مي گيرد و فرد به تنهائي و يا به صورت گروهي يه پرسش ا پاسخ مي دهند .
•            پرسشنامه پستي :  پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال مي شود . فرد پس از تکميل آنرا براي محقق عودت مي دهد.
•            پرسشنامه الكترونيك :  در اين نوع از پرسشنامه كه به تازگي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد مي كند و افراد پاسخ ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز مي گردانند.در برخي موارد ممكن است افراد نسخه اي از پرسشنامه را چاپ کرده و بعد از پاسخگوئي به شكل پستي باز گردانند.
•          نكات مهم در طراحي پرسشنامه
•           داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه
•           وجود پرسش هاي قابل فهم و خالي از ابهام
•           خودداري از پرسش هاي طولاني و وقت گير و دوپهلو
•           خودداري از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم
•           طراحي پرسشنامه زيباودوراز كلمات زشت و زننده و تا جاي ممكن دوستانه
•           محدود بودن پرسش هاي زمينه اي
•           قرار دادن پرسش هاي حساس و مهم در پايان پرسش نامه
•           هر سوال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد
•           استفاده از پرسش هاي باز و بسته به همراه هم
•           قرار دادن تمام پاسخ هاي ممكن براي پرسش هاي بسته
•          مزاياي پرسشنامه
•          عدم نياز به شحص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تاثير وجود چنين شخصي
•           ساده و ارزان
•           سادگي طبقه بندي و تجزيه و تحليل
•           دقت يشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد
•           امكان تنجام مطالعات بزرگ
•           يكسان بودن شرايطردر زمان تكميل
•          معايب پرسشنامه
•           عدم قابليت استفاده براي بي سوادان
•           درك نكردن مفهوم سوال
•           امکان  ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
•           كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستی
•           در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد  دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گردد و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، رسيد.
•          خصوصيات يك پرسش
•         اعتبار صوري : بدين مهنا كه صوال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغيرتحت مطالعه باشد.
•          انتظار دانستن پاسخ : بايد سوال طوي طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.
•           روشن و صريح : سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اشاره كند.
•           بي آزار : به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها.
•           منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننماير و آزمدني را به موضع خاص نكشاند.

---

 

 

روائی و پایائی

ابزاری که برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار میگیرد درمرحله نخست باید از روايي (اعتبار) برخوردار باشند و درمرحله دوم باید پايايي ( اعتماد ) داشته باشند .

• روائی بدین معناست که روش يا ابزار به كار رفته تا چه حدي قادر است خصوصيت مورد نظر را درست اندازه گيري كند .
• مثال: اگر بخواهيم شيوع كم وزني هنگام تولد را در نوزادان يك زايشگاه بدانيم ، بايد همه نوزادان تولد يافته را وزن كنيم . براي اين كار مي بايست از ترازوي مخصوص توزين نوزاد و آنهم ترازوي استاندارد استفاده شود
• پايايي قابليت تكرار روش يا ابزار اندازه گيري است . اگر روشي از پايايي برخوردار نباشد ، داده هاي گردآوري شده روايي ( اعتبار ) نيز نخواهند داشت  .
• مثال :در مثال بالا باید دید با چند بار وزن کردن آیا وزن یک کودک را در هر مرحله مشابه وزن قبلی نمایش میدهد.

 

زبان بدن چگونه افکار دیگران رابخوانیم

 

 

خود را به هوا بلند کرده و کف دستان خود را نشان می دادند اين حالت

در طی قرن

ها تغيير کرد و حالتهاي چون دست بر روی قلب و بسياری از حالتهای ديگر بوجود آمد.يكی از اشكال مدرن اين مراسم احوالپ رسی باستانی ، دست دادن است . دست دادن های آمرانه و فرمانبرانه با در نظر گرفتن چيزهايی که قبلاً درباره تاثير يک فرمان داده شده در حالت های کف دست رو به بالا و کف دست رو به پايين گفته شد ، اجازه دهيد ارتباط اين دو را با دست دادن بررسی کنيم . تصور کنيد که شما کسی را به تازگی برای اولين بار ملاقات کرده و به حالت معمول با هم دست می دهيد . با دست دادن با اين فرد شما

يكی از سه برداشت را درباره او خواهيد داشت.

اول : نفوذ :«اين فرد قصد دارد مرا تحت نفوذ خود قرار دهد »بهتر

است مراقب باشمدوم : تواضع :«من ميتوانم اينفرد را تحت نفوذ خود قرار دهم او هر کاری که من بخواهم انجام خواهد داد .

سوم:

برابری : من اين شخص را دوست دارم . با هم به خوبی کنار خواهيم آمد . اين برداشت ها

به طور ناخوداگاه منتقل می شوند ،و با تمرين و کاربرد ه وشيارانه آنها ،تكنيک های دست دادن می تو اند تاثير مستقيمی بر نتيجه ملاقات چهره به چهره باديگران داشته باشد. نفوذ يا سلطه از طريق چرخاندن دست به گونه ای که کفدست رو به پايين و پشت دست رو به بالا باشد منتقل می شود ( شكل

16).

نيازی نيست که کف دست شما کاملاً رو به زمين باشد ، همينكه دست شما نسبت به دست فرد ديگر رو به پايين باشد کافی است ، و اين مفهومش اين است که شما میخواهيد کنترل را در دست داشته باشيد . مطالعات انجام شده در مورد تعدادی ازمديران موفق نشان می دهد که اکثر آنها نه تنها در دست دادن پيش قدم بوده اند ،بلكه از دست دادن نوع اول ( نفوذ

) استفاده کرده اند .

46شكل

-

کف دست رو به پايين

-

خنثی کردن حالت فوق چندين روش برای مقابله با اين سبک دست دادن وجود دارد

. شما

می توانيد از

تكنيک قدم برداشتن به سمت راست که در بالا توضيح داده شد

استفاده کنيد (

شكل های

) ، اما بعضی وق

تها به دليل قوی بودن و محكم دست دادن

اين کار مشكل است .

يک روش س

اده برای اين کار

،

گرفتن رویدست طرف مقابل و تكان دادن آن است 

با اين روش

شما طرف غالب محسوب می شويد و در حاليكه دست شما بر روی دست او قرار داشته و کف دست شما به سمت پايين است کنترل دست طرف مقابل را به دست می گيريد. البته چون اين روش دست دادن گستاخانه است در کاربرد آن بايد بسيار محتاط بود . دست دادن دستكشی بعضی اوقات دست دادن سياستمدار ناميده می شود . فرد پيشقدم سعی می کند در طرف مقابل اين احساس را القا کند که او قابل اعتماد وصادق است ، اما وقتی از اين تكنيک برای کسی استفاده کنيد که تازه ملاقات کرده ايدممكن است تاثير معكوس

داشته باشد در اين حالت آن فرد مظن ون و محتاط می شود. اين سبک دست دادن بايد فقط با کسانی به کار رود که آنها را به خوبی می شناسيد . شايد هيچ نوع دست دادن به اندازه نوع ماهی مرده (

dead fish بويژه هنگامی که دست سرد و مرطوب باشد کسل کننده نيست . اين نوع دست دادن عمدتاً به اين

دليل که کف دست به راحتی می تواند به سمت بالا برگردانده شود نشانه شخصيتضعيف فرد است

. شگفت انگيز اينكه بسياری از افراد که از اين نوع دست دادن استفاده می کنند از مفهوم آن بی خبرند ( شكل

دست دادن به حالتدست دادن به حالت ماهی مرده دست دادن انگشت خردکنمشخصه انسانهای متجاوز ومهاجم و خشن است متاسفانه هيچ روش موثری برای مقابله با اين نوع دست دادن وجود ندارد.هدف اصلی اين دست دادن دور نگاه داشتن طرف مقابل از ورود به حوزه صميمی آن فرد است . البته اين نوع دست دادن ممكن است توسط افرادی که در مناطق دور افتاده روستايی پرورش ي افته و فاصله شخصی بزرگی دارند به

کار گرفته شود . اماروستاييان در هنگام دست دادن معمولاً کمی به جلو خم شده و يا روی يک پای

خود می ايستند

-دراز کردن دستبه سویفردمقابل

 

گرفتن نوك انگشتان

 

کشيدن دست

ف

رد

مقابل

هدف از دست دادن با دو دس

ت نشان دادن صميميت ، اعتماد و عمق احساسات

نسبت به طرق مقابل است

.

در اينجا به دو ن

كته مهم بايد توجه داشت

 

چپ برای انتقال

بيشتر

احساسات

به طرف مقابل استفاده

می

کنيم و ميزان آن بستگی

دارد که دست چپ خود را در کجای دست راست طرف مقابل ( مچ ، ساعد ، با

زو

و يا شانه ) قرار می دهيم . 

 

فصل چهارم

حالت های دست و بازو

ماليدن کف دستها به همدیگر

ماليدن کف دستها به همديگر روشی است که مردم به زبان غير کلامی انتظارات

مثبت

خود را بيان می کن

ند کسی که تاس

می ريزد آن را به نشانه انتظار برنده شده

در کف دستهای خود می مالد ، مجری برگزاری جلسات دستهای خود را به هم

ماليده و اعلام می کند مشتاقانه منتظر شنيدن صحبت های سخنران بعدی هستيم

،

پيشخدمتی که سر ميز شما می آيد و کف دستهايش را به هم می مالد انتظا

ر

دريافت انعام دارد .

-

آيا هييجان انگيز نيست

سرعت ماليدن کف دستها به هم نشان می دهد که او انتظار دارد چه کسی از اين

نتايج مثبت بهره ببرد . فرض کنيد می خواهيد خانه ای بخريد و به يک دفتر معامله

املاك م

راجعه می کنيد ، پس از توصيف منز

ل مورد نظر خ

ود ، اگر نماينده دفتر

دستهای خود را به سرعت به هم ماليده و بگويد يک مورد مناسب برای شما دارم ،

نشانه اين است که شما از اين معامله سود خواهيد برد . اما اگر کف دستهايش را به

آرامی به هم بمالد به اين مفهوم است که فروشنده از اين معامله

سود خواهد برد و

اين معام

له به نفع شما نيست . البته بايد هميشه موقعيت را در نظر داشت مثلاً

اگر

کسی در سرمای زمستان در ايستگ

اه اتوبوس دستهای خود را به هم بمالد مفهوم آن

گرم کردن خود است .

ماليدن انگشت شس

ت به انگشت های ديگر يا انگشت اشاره معمولاً به معنی انتظار

دريافت پول تفسير می ش

ود . اين کار معمولاً توسط فروشندگانی انجام می شود در

حاليكه به مشتريان خود مثلاً می گويند من

41

درصد زير قيمت به تو می فروشم و

يا کسی که می خواهد از دوستش پول قرض بگيرد قصد پس دادن آن را ندارد .

دست های در هم گره خورده

در ابتدا به نظر می رسد که اين حالت

نشانه اعتماد به نفس است زيرا اکثر کسانی که

از

اين حالت استفاده می کنند لبخند

می زنند و شاد بنظر می رسند اما در بعضی

مواقع اين حالت می تواند نشانه درمان

د

گی يا نگرش خصمانه باشد .

 

66

شكل

3

7

-

دستهای در هم گره خورده

اين حالت سه وضعيت اصلی

د

ارد ؛ دستان در هم گ

ره خورده در جلوی صورت (

شكل

3

7

)

،

دستهايی که روی ميز قرار دارد ( شكل

36

)

،

و دستهايی که در جلوی

شما آويزان است ( شكل

37

)

.

شكل

36

-

دستهای گره کرده در حالت روی 

دستهای گره کرده در حالت افتاده

بنظر می رسد که همچنين رابطه ای بين ارتفاعی که دست

ها نگه داشته می شوند و

شدت حالت منفی شخص وجود داشته باشد ؛ به اين معنی که کنترل کسی که

دستانش را بالا نگه داشته ( شكل

) مشكل تر از کس

ی است که دستانش پايين

است 

دستهای برج مانند

همانطور که قبلاً گفته شد حالتهای بدنی به صورت گروهی به کار می رون

د ، و در

تفسير آنها بايد مجموع اين حالتها و موقعيتی که در آنها اتفاق می افتد را در نظر

گرفت . اين حالت می تواند به عنوان يک استثنا

ء

در نظر گرفته شود زيرا معمولاً به

طور مستقل جدا از ديگر حالتها به کار می رود در حقيقت افراد دارای اعتماد ب

نفس ، ما فوق يا ک

سانی که بسيار کم از زبان بدن استفاده می کنند اين حالت را به

کار می برند .مديران معمولاً در هنگام دادن دستورات به زير دستان خود از اين

حالت استفاده می کنند .

اين حالت دو شكل دارد : برج افراشته يا رو به بالا ( شكل

4

1

) که معمولاً در

هنگام بيان ديدگاهها و عقا

يد به کار می رود ؛ و برج روبه پايين ( شكل

4

1

) که

معمولاً در هنگام گوش دادن به صحبت های ديگران استفاده می شود . زنان معمولاً

از برج رو به پايين ومردان از برج رو به بالا استفاده می کنند اگر در هنگام استفاده

از حالت برج رو به بالا ( شكل

4

1

) سر به سمت عقب کش

يده شده باشد نشانه غرور

و تكبر است .

برج رو به پايين

گرفتن مچ ، دست و بازو

معروف است که خانواده سلطنتی انگلستان عادت دارند در هنگام راه رفتن سر خود

را بالا گرفته چانه خو

د را به جلو داده و با يک دست ،

دست ديگر را در پشت

سر

بگيرند . اين حالت در بين افراد ديگری از جامعه هم متداول است ، به عنوان مثال

برخی پليس های در حال گشت زدن ، مديران مدرسه در حال قدم زدن در حياط

مدرسه ، افسران عاليرتبه نظامی و افراد قدرتمند ديگر نيز به کار می رود 

حالت

های

برتری و اعتماد به نفس

-

53

بنابراين اين حالت نشان دهنده برتری و اعتماد به نفس شخص می باشد . علاوه بر

اين ، اين حالت به کاربران اجازه می دهد تا شكم و ، سينه خود را که دلالت از بی

باکی دارد به ديگران نشان ده

ن

د تجربه نشان داده است که

اگر زمانی که شما در

موقعيت ها

ی

اضطراب آور بوده و تحت فشار عصبی

قرار

داريد از اين حالت استفاده

کنيد احساس آرامش و اعتماد به

نفس کرده و از فشار روانی خلاص

می شويد .

جلوه های شس

ت

در کف بينی ، شس

ت نشانه قدر

ت شخصيت و اراده است و استفاده شس

ت ها در

زبان غير کلا

می با اين موضوع موافقت دارد . استفاده از آنها نشانه سلطه ،

برتری و

حتی تهاجم است ؛ حالت شس

ت يک حالت ثانويه بخشی

از يک مجموعه است .

جلوه های شس

ت نشانه های مثبتی هستند

،

حتی در مواردی که توسط يک مدير

خونسرد در برخورد با زير دستانش مورد استفاده قرار گيرد . اي

ن حالت همچنين در

بين افرادی که لباسهای گران قيمت می پوشند متداول است .

شس

ت ها ، نشان دهنده برتری بوده و

حتی زمانی

که

با پيام های کلامی کاملاً

متناقض

همراه

باش

ن

د به اندازه کافی روشن

و گويا ه

ست

ند

. به عنوان مثال وکيل

مدافعی ر

ا در نظر بگيريد که در حاليكه يق

ه

خود را با دست گرفته و سر خود را به

عقب خم کرده ( شكل

4

5

) رو به هئيت منصفه کرده و می گويد

«

خانمها و آقايان

با کمال تواضع از شما تقاضا می کنم ....

»

اين سخنان با ژستی که او گرفته کاملاً

متناقض است و هئيت منصفه احساس خواهد کرد که او در حرف هايش صداقت

انگشت های شس

ت معمولاً از جيب افراد بيرون می ما

ند ، بعضی وقتها اين انگشت ها

 

) به شيوه ای پنهانكارانه برای پنهان کرن نگرش سلطه جويانه فرد مورد

نظر

در

جيب عقب فر

و

می رود .زنهای

سلطه جو و پرخاشگر هم از اين حالت

استفاده می کنند ( شكل

منبع:

زبان بدن

(چگونه افكار ديگران رابخوانيم)اثرآلن پيز ترجمه سيد محمود هاشمي

فاطمه شعيبي

زبان بدن چگونه افکار دیگران رابخوانیم

  زبان بدن ( چگونه افكار ديگران را بخوانيم ) اثر آلن پيز ترجمه سيد محمود هاشمي فا طمه شعيبي
  2 فراموشی سپرده شدند و کسانی که مهارتهای کلامی خوبی داشتند پا به عرصه ظهور نهادند . تا آنجا که به مطالعه علمی زبان مربوط می شود شايد بتوان گفت که مهمترين کار انجام ش د ه قبل از قرن بيستم کتاب بيان احساسات در انسان و حيوان اثر چارلز داروين در سال 1672 بود . اين آغاز مطالعات حالت های چهره و زبان بدن بود . از آن زمان تا کنون محققين تقريباً يک ميليون نشانه های غير کلامی را مشا هده و ثبت کرده اند . آلبرت محرا بيان متوجه شد که از ميز ان تاثير کلی يک پيام ، هفت درصد کلامی ( فقط کلمات ) سی و هشت درصد آوايی ( از جمله تُن صدا ) و پنجا ه و پنج درصد آن غير کلامی است . پروفسور بِ يرد ويسل ( Birdwhistle ) نيز تخمين زد که تقريباً ب ه همين اندازه از ارتباط های غير کلامی بين انسان ها مبادله می شود . او برآورد کرد که يک انسان به طور متوسط روزانه ح د ود ده دقيقه صحبت می کند و يک جمله معم ولی حدود 6 / 2 ثانيه زمان می برد. او نيز مانند محرابيان دريافت که بخش کلامی يک گفتگوی چهره به چهره کمتر از سی و پنج درصد و بخش غير کلامی آن بيش از شصت و پنج درصد است . بيشتر مح ققين توافق نظر دارند که کانال کلامی اساساً برای انتقال اطلاعات به کار می رود ، در حاليكه کانال غير کلامی برای تبادل نگرش های بين فردی ، و در برخی موارد به عنوان جايگزينی برای پيام های کلامی استفاده می شود . صرف نظر از فرهنگ ، کلمات و حرکات با چنان هماهنگی اتفاق می افت ن د که يک فرد با تجربه و آموزش ديده می تواند با گوش دادن به صدای يک نفر بگويد که او چه حرکاتی را انجام می دهد به همين گونه ، بيردويسل قادر ب ود با نگاه کردن به حرکات يک شخص در حال صحبت بگويد او به چه زبانی صحبت می کند . بسياری از مردم به سختی می پذيرند که ما از نظر زيست شناختی هنوز يک حيوان هستيم . ما نيز چون گونه های ديگر حيوانات تحت تاثير قوانين زيست شناختی   3 هستيم که کنش ها ، واکنش ها و زبان بدن ما را کنترل می کنند . موضوع جالب اين است که انسان بندرت از اين واقعيت آگاه است که داستانی را به زبان م ی آورد و حرکات ، اداها و اطوارهای ا و داستان ديگری را بيان می کنند ادراک گری ، بصيرت ، حدس زدن از نظر فنی هنگامی که ما شخصی را ادراك گر يا دارای بصيرت می ناميم که توانايی او را در خواندن و تشخيص نشانه های غير کلامی و مقايسه آنها با نشانه های کلامي باور د اريم . به عبارت ديگر هنگامی که می گوييم من حدس می زنم يا احساس می کنم که فلان شخص دروغ می گويد ، در واقع منظورمان اين است که زبان گفتاری او با زبان بدن همخوانی ندارد . اين همان چيزی است که گويندگان از آن به عنوان آگاهی شنونده ياد می کنند . به عنوان مثال اگر شنوندگان در حالی بر روی صندلی های خود نشسته باشند که چانه هايشان پايين و دستهايشان بر روی سينه هايشان باشد يک گوينده باهوش بايد احساس کند که سخنان او مورد استقبال مخاطبانش نبوده است . او بايد بداند که بايد از روش ديگری برای جلب توجه مخاطبان استفاده کند . در حالی که يک سخنران نه چندان هوشمند صرف نظر از واکنش مخاطبان به صحبت های خود ادامه می دهد خانمها معمولاً تيزبين تر از آقايان هستند و اين حقيقت باعث شده است که زنان دارای قدرتی باشند که به آن شهود زنانگی می گويند . زنان يک توانايی ذاتی برای گرفتن و تفسير ع لايم غير کلامی و همچنين چشمان تيزبين برای ديدن نكته های ريز دارند . به همين دليل است که شوهران کمی می توانند به زنان خود دروغ بگويند و از معرکه جان سالم بدر برند و بر عكس بيشتر زنان قادرند شوهر خود را گول بزنند بدون اينكه شوهر متوجه شود .   4 اين قدرت شهودی زن انه بويژه در زنانی که کو د کانی را به د نيا آورده اند مشهود است . اين مادران در چن د سال اول زندگی کودك خو د صرفاً از کانال غير کلامی برای ارتباط با او استفاده می کنند و شايد به همين دليل است که زنان غالباً در مذاکرات تيزبين تر از مردان هستند . علائم ذاتي ، مو روثي ، آموخته ، و فرهنگي تحقيق ها و بحث های زيادی بر سر اين موضوع شده است که آيا علامت های غير کلامی ذاتی ، موروثی ، آموختنی يا اکتسابی هستند . شواهد لازم از مشاهده افراد نابينا و يا ناشنوايی که قادر نبودند از کانالهای ديداری يا شنيداری نشانه های غير کلام ی را ياد بگيرند ، از مشاهده رفتاری افراد با فرهنگ های مختلف در سراسر جهان و همچنين از مطالعه ن زديک ترين گونه جانوری به انسان ي عنی ميمونه ا جمع آوری گرديد . نتايج اين تحقيق نشان می دهد که برخی حرکات در هر مقوله ای جای می گيرند . به عنوان مثال کو د کان پستاندار ان با توانايی مكيدن به دنيا می آيند ، که نشان می دهد اين توانايی ذاتی يا موروثی است . دانشمند آلمانی ايبل – ايبسفلدت ( Eibl – Eibesfeldt ) دريافت که خنديدن کودکانی که نابينا و ناشنوا ب د نيا می آيند مستقل از يادگيری با تقليد است ، که به اين معنی است که اين حرک ات نيز با يد ذاتی باش ن د . اِکمن ( Ekman ) ، فرايسن ( friesen )و سورنسون ( Sorenson ) برخی نظرات داروين درباره حرکات ذاتی را با مطالعه حالتهای چهره افراد زيادی از فرهنگ های مختلف مورد بررسی قرار دارند . آنها متوجه شدند که هر فرهنگ برای نشان دادن هيجان از حرکات چهره اصلی يكسانی استفاده می کند ، که به اين نتيجه گيری منجر شد که اين حرکات بايد ذاتی باشند .   6 هنگامی که دستهايتان را روی سي نه تان به روی هم می گذاريد آيا دست راست را روی دست چپ خود قرار می دهيد يا دست چپ را روی دست راست ؟ بيشتر افراد تا زمانی که امتحان نكن ند نمی توانند با قاطعيت جواب بدهند . هنگامی که يكی از اين روشها برای فرد کاملاً عادی و راحت است روش ديگر کاملاً غير عادی و ناراحت است . شواهد نشان می دهد که اين موضوع می تواند دليلی بر موروثی بودن اين حرکت باشد که تغيير پذير ني ست . هنوز بحث بر سر اين موضوع ادامه دارد که آيا برخی حرکات و حالات بدنی از جنبه فرهنگی آموخته شده تبديل به عادت می شوند و يا موروثی هستند . به عنوان مثال اکثر آقايان هنگامی که کت يا پالتوی خود را می پوشند ابتدا دست راست خود را در آستين فرو می برند در حاليكه اکثر خانمها ابتدا آستين دست چپ را می پوشند . هنگامی که يک زن و مرد در يک خيابان شلوغ از کنار هم رد می شوند مرد معمولاً بدن خود را به سمت زن متمايل می کند در حاليكه زن معمولاً بدن خود را عقب می کشد . آيا اين زن برای محافظت از خود اين کار را به طور غريزی انجام می دهد ؟ آيا اين واکنش ذا تی زنانه است يا او اين عمل را با تماشای ناخود آگاه زنان ديگر يادگرفته است ؟ بيشتر رفتا ر غير کلامی ما آ موخته شده است و معنی بسياری از حرکات و حالات بدنی ما منشاء فرهنگی دارند . اجازه دهيد نگاهی بر اين جنبه های زبان بدن بياندازيم . برخي حرکتهای اصلي و خاستگ اه آنها بيشتر حالتهای ارتباطی اصلی در سراسر جهان يكسان است . هنگامی که مردم خوشحال هستند می خندند ؛و وقتی غمگين يا خشمگين هست ند اخم کرده و چهره در هم می کشند . تكان دادن سر معمولاً در همه جای جهان به معنی بله و تاييد است   5 . به نظر می رسد اين حرکت جنبه ذاتی داشته و توسط افراد نابينا و ناشنوا هم مورد استفاده قرار می گيرد . سر تكان دادن به طرف بالا يا از اينطرف به آنطرف نشانه خير يا مخالفت است و جنبه جهانی داشته و ممكن است در زمان نوزادی آموخته شود . وقتی که نوزاد شير خواری به اندازه کافی شير خورده باشد سرخود را از اين طرف به آن طرف تكان می دهد که به معنی رد کردن سينه مادرش باشد . وقتی همان نوزاد به اندازه کافی غذا خورده باشد سرش را تكان می دهد تا به معنی رد کردن قاشق غذا باشد . اين کودك به اين طريق به سرعت ياد می گيرد تا مخالفت خود را به همين روش نشان دهد . من شاء برخی حرکات و حالات ما را می توان در اجداد اوليه انسان يافت . نشان دادن دندانها که در گذشته برای حمله به کار می رفته هنو ز هم توسط انسانهای امروزی به شكل فشردن دندان ها برای نشان دادن حالت خصمانه به کار می رود با وجود اينكه ديگر اين دندانها برای حمله به ک ار نمی روند . لبخند زدن از ابتدا به عنوان يک حالت تهديد آميز به کار می رفت ، اما امروزه همراه با حالتهای ديگر برای بيان شادی به کار می رود . بالا انداختن شانه ها نيز مثال خوبی از يک حالت همگانی است که به کار می رود تا نشان دهد که يک فرد نمی داند شما چه می گوييد . اين يک حالت چند گانه است که از سه قسمت اصلی تشكيل شده است : کف دست های باز ، شانه های قوز کرده و ابروهای بالا ان داخته .   7 شكل 1 - حالت بالا انداختن شانه ها همانگونه که زبان کلامی در فرهنگ های مختلف با هم متفاوت اند زبان غير کلامی نيز ممكن است چنين باشد . در حاليكه يک حالت يا حرکت ممكن است در يک فرهنگ خاص متداول بوده و تفسير روشنی داشته باشد ، ممكن است در فرهنگ ديگر بی معنی بوده يا معنی کاملاً متضادی د اشته باشد . به عنوان مثال ، تفسيرها و کاربردهای سه حالت متداول انگشت يعنی حلقه ، بلند کردن انگشت شصت و علامت V را در نظر بگيريد حلقه یا حالت ̋ OK ̋ اين علامت در قرن نوزدهم در ايالات متحده امريكا ظاهراً توسط روزنامه نگارانی متداول شد که تلاشی می کردند با استفاده از اختصارات عبارت های رايج راکوتاه کنند . نظرات بسيار متفاوتی درباره اينكه OK اختصار چه کلم اتی است وجود دارد . برخی معتقدند OK ممكن است اختصار all correct به معنی کاملاً صحيح باشد که   6 اشتباهاً به صورت ( oll k orrect ) نوشته می شده است . در حاليكه برخی ديگر می گويند OK متضاد ( knock – out ) ( پيروزی ) است که اختصار آن K.O می باشد . نظريه متداول ديگر اين است که اين علامت اختصار Old kinderhook و برگرفته از مكان تولد يكی از روسای جمهور آمريكا در قرن نوزدهم است که عادت داشت در مبارزات انتخاباتی خود از سر واژه ها استفاده کند . اينكه کدام يک از اين نظريه ها درست است ممكن است هرگز مشخص نشود ، اما به نظر می ر سد که علامت حلقه بيانگر حرف O در OK باشد . شكل 2 - همه چيز مرتب است اگر چه معنی OK برای تمام انگليسی زبانها روشن است به سرعت در اروپا و آسيا هم متداول شده اما در بعضی جاها معانی ديگری دارد . بعنوان مثال ، در فرانسه OK به معنی صفر يا هيچ چيز است ؛ در ژاپن می تواند معنی پول بدهد و در برخی کشورهای خاورميانه به اين معنی است که فرد مورد نظر هم جنس باز است . برای اجتناب از استفاده نابجا از اين علامت و سو ء تعبيرهای احتمالی بايد به مفهوم آن در يک فرهنگ خاص توجه داشت .   7 علامت انگشت شس ت در بريتا ن ي ا ، استرا ليا و زلاند نو بلند کردن انگشت شس ت سه معنی دارد ؛ معمولاً اين علامت توسط افرادی که سر جاده ها می ا ي ستند و قصد دارند سوار اتومبيل های عبوری شوند برای نشان دا دن مسير مورد نظر به کار می رود و وقتی انگشت به طور قايم رو به بالا باشد نشانه توهين است و به معنی ( sit - on this ) يا ( up yours ) است . همچنين در برخی کشورها مثل يونان اين علامت به معنی پيشنهاد برقراری رابطه جنسی است . بنابراين تصور کنيد اگر يک استراليايی در يونان از اين علامت استفاده کند چه سوء تفاهمی پيش خواهد آمد . وقتی ايتاليايی ها از يک تا پنج را می شمارند ا ز اين علامت به عنوان يک و در ادامه از انگشت اشاره به عنوان دو استفاده می کنند ، در حاليكه اکثر استراليايی ها ، امريكايی ها و انگليسی ها يک را با انگشت اشاره و دو را با انگشت ميانی می شمارند . در اين مورد انگشت شس ت نشان دهنده عدد پنج می باشد . انگشت شس ت در ترکيب با حالتهای ديگر کاربردهای ديگری نيز دارد ، و آن نشانه قدرت و برتری يا در موقعيت هايی است که شخص سعی می کند ديگران را تحت نفوذ خود در آورد . شكل 3 - جای نگرانی نيست   11 علامت V اين علامت در بريتانيا، استراليا و زلاندنو متداول است و به معنی ( up yours ) تعبير می شود . وينستون چرچيل در طی جنگ جهانی دوم V به معنی Victory يعنی پيروزی را رايج ساخت ، اما او اين علامت را در حالی به کار می برد که کف دست به سمت بيرون بود ، در حاليكه اگر کف دست به سمت خو د شخص باشد معنی توهين آميزی دارد . شكل 4 - حالت اه انت آميز هر چند در بسياری از قسمت های اروپا علامت V در حاليكه کف دست به سمت داخل باشد هنوز هم به معنی پيروزی است ، بنابراين اگر يک انگليسی اين علامت را به قصد توهين به يک اروپايی به کار ببرد فرد اروپايی متعجب می شود که منظور او کدام پيروزی است . همچنين اين علامت در اروپا معنی دو می دهد بنابراين اگر فرد   11 اروپايی يک متصدی رستوران باشد ممكن است تصور کند که منظور فر د انگليس مثلاً دو عدد نوشيدنی است . اين دو نمونه نشان می دهد که سوء تعبيرهای فرهنگی اين علايم می تواند نتايج شرم آوری به بار آورد ، و لذا قبل از نتيجه گيری عجولانه درباره زبان بدن يا حالتهای يک فرد ابتدا بايد به پيشينه فرهنگی او توجه د اشت بنابراين مباحثی که در اين کتاب عنوان می شود اختصاصاً در افراد بالغ سفيد پوستی صدق می کند که در آمريكای شمالی ، انگلستان ، استراليا ، زلاند نو و ديگر مناطق ی زندگی می کنند که زبان اصلی آنها انگليسی است . مجموعه ای از حالت ها يک از جدی ترين اشتباهاتی که ممكن است يک فرد کم تجربه مرتكب شود تفسير يک حالت به طور مجزا و جدای از حالت ها و شرايط ديگر باشد . به عنوان مثال خاراندن سر ممكن است دلايل مختلفی از قبيل شوره سر ، کک ، عرق ، ت رديد فراموشی و يا دروغ گويی داشته باشد ، و اين بستگی دارد که اين عمل همراه با چه رفتارهای ديگری در همان زمان اتفاق بيافتد ، بنابراين ما بايد هميشه مجموعه ای از حالات و رفتار را در کنار هم در نظر بگيريم . زبان بدن نيز همچون هر زبان ديگر ی از واژگان ، جملات و علايم نوشتاری تشكيل شده است ، تنها زمانی که کلمات در کنار هم و در يک جمله بكار روند می توان معنی آنها را به طور کامل فهميد . حالات و ا شارات هم به صورت جمله به کار می روند و بی شک حقايقی را درباره احساسات و نگرش های يک فرد بيان م ی کنند . فرد تيز بين و فهيم کسی است که می تواند جمله های غير کلامی را خوانده و آنها را با جمله های کلامی هماهنگ سازد . تصوير شماره 6 دو حالت انتقاد آميز را   12 نشان می دهد . حالت اصلی حالت دست به چهره و در حالی است که انگشت اشاره روبه بالا به سوی گونه است و انگشت ديگر رو ی دهان قرار گرف ته و انگشت شس ت زير چانه قرار می گيرد . دليل ديگر که اين شنونده نسبت به گوينده حالت انتقادی دارد اين است که پاهای او بر روی همديگر و دستها روی سينه ( حالت دفاعی ) قرار دارند در حاليكه سر چانه رو به پايين اند ( حالت خصمانه ) . اين جمله غير کلامی چيزی شبيه اين می گويد « من چيزهايی را که تو می گويی دوست ندارم و با آن موافق نيستم " . شكل 6 - مجموعه ای از حالتهای انتقادی سازگاری اگر شما به عنوان گوينده از فردی که در شكل 6 نشان داده شده است می خواستيد تا نظرش را در باره حرفهای شما بگويد و او می گفت که با شما موافق نيست ، جملات کلامی او با جملات غير کلامی اش متناسب بود . اما اگر می گفت که از صحبت های شما لذت برده است ، دروغ گفته بود زيرا کلماتش با حالاتش   13 همخوان و سازگار نبودند . تحقيق نشان می دهد که علامت های غير کلامی تقريباً پنج برابر کانال کلامی تاثير گذار است ، و هنگامی که اين دو همخوان نباشند مردم به پيام غير کلامی اتكا می کنند و پيام کلامی را ناديده می گيرند . اغلب سياستمداران عالي رتبه ای را می بينيم که در حاليكه پشت ميز خطا به قرار گرفته ، و دستهای خود را بر روی سينه تا کرده ( دفاعی ) و چانه شان رو به پايين ( انتقادی يا خصمانه ) افتاده است ، به شنوندگان خود می گوي ن د که پذيرای ايده های جوانان بوده و افرادی آزاد انديش اند . اين افراد ممكن است تلاش کن ن د تا مخاطبين خو د را نسبت به رويكرد انسانی و گرم خود متقاعد کن ن د در حاليكه ضربه های محكمی بر ميز می کوب ن د . زيگموند فرويد مشاهده نمود که يک بيمار در حاليكه به زبان بيان می کرد که از ازدواج خود راضی است ، ناخودآگاه حلقه ازدواج خود را در انگشتش جلو و عقب می کرد . فرويد به اهميت اين عمل غير ارادی آگاه بود و هنگامی که مشكلات از د واج خود را بروز داد متعجب نشد . کليد تفسير دقي ق زبان بدن مشاهده مجموعه حالات و تناسب بين کانال های ارتباطی کلامی و غير کلامی است زبان اشاره در محيط علاوه بر توجه به مجموعه حال ت ها و همخوانی کلام و حرک ات بدن ، تمامی حال ت های اشار ه ا ی بايد در محيطی که در آن جاری می شوند مور د بررسی قرار گيرند . اگر به عنوان مثال در يک روز سرد زمستانی در يک ايستگاه اتوبوس شخصی دست ها و پاهای خود را در هم گ ر ه زده و نشسته باشد ، به احتمال بسيار زياد به دليل سرما است و نه حالت دفاعی . اما اگر مثلاً در پشت يک ميز و در حاليكه شما سعی می   14 کنيد ايده ای را مطرح کنيد و يا کالايی را به او بفروشيد چنين حالتی دارد به اين معنی است که آن شخص در آن موقعيت ، احساسی منفی يا دفاعی دارد . عوامل تاثير گذار دیگر بر تفسير مردی که بسيار شل دست می دهد احتمالاً به داشتن شخصيتی ضعيف متهم می شود . اما اگر فردی ورم مفاصل داشته باشد اينگونه دست داد ن را احتمالاً به خاطر پرهيز از درد محكم دست دادن انجام می دهد . به همين گونه هنرمندان ، موسيقی دان ها ، جراحان و کسانی که کارهای ظريف انجام می دهند معمولاً ترجيح می دهند که دست ندهند ، اما اگر مجبور شوند با کسی دست دهند معمولاً از دست دادن محكم اجتناب می ک نند .کسانی که لباسهای نامناسب يا تنگ می پوشند ممكن است قادر نباشند بعضی حرکات را انجام دهند و اين مسئله می تواند بر کاربرد زبان بدن تاثير بگذارد . البته اين موضوع در مورد تعداد کمی از افراد صادق است اما در نظر گرفتن تاثيراتی که ناتوانی های جسمانی می تواند ب ر حرکت های بدن داشته باشد اهميت دارد . مقام و قدرت پژوهش های زبان شناختی نشان داده است که رابطه مستقيمی بين مقام ، قدرت و جايگاه يک فرد در اجتماع با نوع واژگان مورد استفاده او وجود دارد . به بيان ديگر هر چقدر شخصی جايگاه اجتماعی يا مديريتی بالاتری داشته ب اشد بهتر می تواند با استفاده از واژگان ارتباط برقرار کند .پژوهش های غير کلامی نشان داده است که همبستگی زيادی بين تسلط يک فرد بر زبان گفتاری و ميزان زبان اشار ه ا ی که آن فرد در انتقال پيام به کار می برد وجود دارد . اين بدين معنی است که موقعيت   16 اجتماعی و قدرت يک شخص مستقيماً با تعداد حرکات بدنی و اشاراتی که او به کار می برد مرتبط است . فردی که جايگاه بالايی در اجتماع يا رده های مديريتی دارد می تواند از زبان گفتاری بيشتری استفاده کند در حاليكه فردی که تحصيلات کمتری دارد بيشتر بر زبان اشار ه ا ی تكيه می کند . بيشت ر مثال ه ايی که در اين کتاب ارائ ه ش د ه اند به افراد سفيد پوست ، طبقه متوسط مربوط می شوند ، اما به عنوان يک قانون کلی هر چقدر يک فرد جايگاه اجتماعی – اقتصادی بالاتری داشته باشد کمتر از حالات بدن و زبان اشار ه ا ی صحبت می کند . سرعت اين حرکات و ميزان روشنی آن ها برای ديگران نيز با سن فرد ارتباط دارد . به عنوان مثال اگر يک کودك پنج ساله به والدين خود دروغ بگويد ، بلافاصله دهان خود را با يک يا هر دو دست خواهد پوشاند ( شكل 5 . ) پوشاندن د هان با دست در هنگام دروغ گفتن در سراسر زندگی فرد ادامه می يابد ، اما سرعت آن مع مولاً تغيير می کند . هنگامی که يک نوجوان دروغ می گويد ، او نيز چون کودکی پنج ساله دست خود را بر دهان می گذارد ، اما به جای پوشاندن کامل دهان فقط با انگشتان خود اطرا ف دهان را می مالد . ( شكل 7 . ) هنگامی که يک فرد بزرگسال دروغ می گويد ؛ مغزش به او دستور می دهد تا درست مثل کودك پنج ساله و فرد نوجوان برای جلوگيری از گفتن دروغ دهان خود را بپوشاند ، اما در آخرين لحظه دست از چهره دور شده و در عوض فرد دروغ گو بينی خود را لمس می کند . ( شكل 6 )   15 شكل 5 - در وغگويی کودك شكل 7 - دروغگويی نو جو ان   17 شكل 6 - دروغ گويی فرد بالغ جعل کردن زبان بدن سئوالی که معمولاً مطرح است اين است که آيا امكان دارد زبان بدن را جعل کرد ؟ پاسخ اين سئوال « خير » است ، زيرا به دليل فقدان تناسب بين حالتهای زبان اشاره ، علامت های بسيار کوچک وکلمات به زبان آمده اين کار ممكن نيست . به عنوان مثا ل ، کف دستهای باز نشان صداقت است اما هنگامی که يک دروغگو کف دستهای خود را باز کرده و به شما لبخند می زند ، نشانه های کوچک موجود در حالت او عدم صداقتش را آشكار می س ازد . مردمک چشمان فرد دروغگو ممكن است کوچک شوند ، يک ابرو ممكن است بالا برود يا گوشه دهان او ممكن است پرش داشته باشد و اين نشانه ها با حالت کف دست های باز و لبخند صميمانه   16 متناقض اند . نتيجه اين که گيرنده پيام احتمالاً چيزهايی را که می شنود باور نخواهد کرد . به نظر می رسد مغز انسان ساز و کاری داشته باشد که هر گاه يک سری پيام های غير کلامی ناهمخوان را دريافت می نمايد آنها را با عنوان شيب يا انحراف ثبت می کند . هر چند مواردی وجود دارد که برای بدست آوردن امتيازاتی خاص ، زبان بدن عمداً جعل می شود . بعنوان مثال مسابقات انتخاب زن نمونه سال را در نظر بگيريد که در آن هر يک از شرکت کنندگان می کوشد با اجرای حر کات بدنی را که ياد گرفته است احساس گرمی و صميميت را از خود بروز دهد و تا جايی که اين فرد در اين کارموفق باشد امتيازاتی را از داوران خواهد گرفت . اما حتی افراد خبره هم می توانند مدت زمان کوتاهی زبان بدن را جعل کنند با به عبارتی تظاهر کنند و لی بدن سرانجام نشا نه هايی مستقل از اعمال هشيارانه فرد از خود بروز خواهد داد . بسياری از سياستمداران در جعل زبان بدن برای جلب نظر و اعتماد رای دهندگان خبره اند و کسانی را که بتوانند چنين عملی را با موفقيت انجام دهند دارای قدرت « فرّه ( » charisma ) هستند . چهره بيش از هر قسم ت ديگر بدن ، برای کتمان دروغ گويی به کار می رود ما برای کتمان دروغ های خود لبخند زده ، سر تكان داده و چشمک می زنيم ، اما از بدشانسی بدن ما حقيقت را می گويد و بين حالتهای بدن و علائم چهره ما تناسب و همخوانی وجود ندارد . به طور خلاصه جعل زبان بدن برای م د ت طولا نی مشكل است ، اما يادگيری حالتهای مثبت و به کارگيری آنها برای ارتباط با ديگران و حذف حالت های منفی مفيد است . احساس راحتی کردن در کنار ديگران قابل پذيرش و تحمل بودن برای ديگران بسيار جالب است .   17 چگونه دروغ های موفقيت آميز بگویيم مشكل دروغ گويی اين است که ذهن نيمه ه و شيار ما بطور خودکار و مستقل از دروغ های کلامی ما عمل می کند ، بنابراين زبان بدن دروغ ما را آشكار می سازد . به همين دليل است که افرادی که بندرت دروغ می گويند ، صرف نظر از اينكه دروغ آنها چقدر واقعی و متقاعد کننده بنظر برسد به سادگی لو می روند . زمانی که آنها شروع به گفتن دروغ می کنند ، بدن شان نشانه های متناقضی را از خود بروز می دهد و اين نشانه ها اين احساس را به وجود می آورند که اين فرد حقيقت را نمی گويد . در حين گفتن دروغ ذهن نيمه ه و شيار انرژی عصبی از خود منتشر می کند که به عنوان حالتی در انسان ن مود پيدا می کند که با گفته های فرد دروغ گو در تناقص قرار می گيرد . افرادی چون سياستمداران ، وکلا ، بازيگران ، و مجريان تلويزيونی که شغل آنها ايجاب می کند دروغ بگويند ، حالتهای بدنی خود را پالايش کرده اند به حدی که تشخيص دروغ گويی آنها برای مردم عادی مشكل ب وده و به سادگی به دام آنها می افتند . آنها دروغ های خود را به د و روش پالوده می کنند . اول سعی می کنند و تمرين می کنند احساس خود را با حالت صحيح تطبيق دهند ، اما اين کار در دراز مدت و با گفتن دروغ های بيشمار موفقيت آميز خواهد بود . دوم ، آنها می کوشند بيشتر حالات خود را چه مثبت و چه منفی در هنگام دروغ گويی حذف کنند ، اما اين کار هم بسيار دشوار است . اين آزمايش ساده را يک بار امتحان کنيد . به دوست خود يک دروغ عمدی بگوييد و آگاهانه تلاش کنيد تا حالتهای بدن خود را سرکوب کرده و از چشم ديگران پنهان کنيد . حتی هنگا می که حالتهای بدنی اصلی را سرکوب می کنيد ، حالتهای کوچک و جزيی از بدن شما منتشر خواهد شد . اين حالتهای جزيی عبارتن            
  21 بدن ديگران اوقات هيجان انگيز ی داشته باشيد . تماشای تلويزيون نيز روش خوبی برای يادگيری ارتباط غير کلامی است . صدای تلوي زيون را ببنديد و سعی کنيد صحبت های گوينده را حدس بزنيد . با بلند کرن ص د ای تلويزيون بعد از هر پنج دقيقه می توانيد ميزان دقت و درستی درك خو د از صحبت های گوينده را امتحان کنيد . با تمرين اين کار می توانيد اين توانايی را در خود ايجاد کنيد که مثل انسان های ناشنوا تمامی يک برنامه را ب د ون شنيدن صدای آن بفهميد .
  22 فصل دوم قلمروها و حوزه ها هزاران کتاب و مقاله در اين باره که جانوران ، پرندگان و ماهيها برای خود قلمرو د ارند و از آن محافظت می کنند نوشته شده ، اما فقط در سالهای اخير کشف شده است که انسان ها نيز قلمرو دارند . زمانی که اين موضوع مشخص شد وکاربر د های آن نيز دانسته شد ، نه تنها ميتوان درباره رفتار خود و ديگران شناخت کافی داشت ، بلكه می توان واکنش های چهره به چهره ديگران را پيش بينی کرد . ادوارد .تی ه ال ( Edward T.Hall ) که يک انسان شناس آمريكايی بو د يكی از پيشروان مطالعه نيازهای فضايی بشر در اوايل دهه 1751 بود که اصطلاح مجاورت ( proxemics ) را ابداع کرد . تحقيق های او در اين حوزه به شناخت جديدی از رابطه ما با همنوعان خود منتج شده است . هر کشور يک قلمرو دارد که دارای مرزهای مشخصی است که توسط نگهبانان م سلح محافظت می شود . در داخل هر کشور قلمروهای کوچک تری وجود دارد که ممكن است به شكل ايالت ، استان و يا فرمانداری باشد که هر يک از آنها نيز شامل قلمروهای کوچک تری به نام شهرستان و شهر می باشند. شهرها نيز به خيابان ها ، محله ها و کوچه ها و ساختمانها تقسيم می ش وند . ساکنان هر قلمرو نوعی وفاداری نامحسوس نسبت به قلمرو خود دارند که برای محافظت از آن گاه به وحشی گری و کشتن ديگران نيز روی آور ده اند . قلمرو همچنين ناحيه يا فضايی است که يک شخص ادعا می کند به او تعلق دارد و مثل اين است که عضوی از ب دن او می باشد . هر فرد قلمرو فرد ی متعلق به خود را دارد که کليه اموال شخصی او از قبيل خانه که توسط ديوا ر احاطه شده ، داخل
  23 اتومبيل ، اط اق خواب يا صندلی خصوصی او را شامل می شود و بنابر آنچه د کترهال کشف کرد ، يک فضای ( حريم ) مشخص پيرامون ب د ن ما را نيز شامل می شود . اين فصل عمدتاً به توضيح مفهوم اين فضا و چگونگی واکنش افراد در برابر تجاوز به آن می پردازد . فضای شخصي حریم بيشتر جانوران فضای مشخصی در اطراف ب د ن خود دارند که آن را به عنوان فضای شخصی يا حريم خود می دانند . ميزان گستردگی اين فضا به ميزان شلوغی محيطی بستگی د ارد که اين جان ور در آنجا رشد کرده است . ش ي ری که در مناطق دور افتاده افريقا زندگی می کند ممكن اس ت قلمرويی به شعاع پنجاه کيلومتر يا بيشتر داشته باشد ، که اين مسافت به تعداد شيرهای موجود در آن منطقه بستگی دارد ، و هر شير قلمرو خود را با ادرار کردن يا مدفوع کردن در اطراف مر زهای آن مشخص می کند . از طرف ديگر شيری که در قفس پرورش يافته به دليل محدوديت فضا و شلوغی ممكن است قلمرويی در حد چند متر داشته باشد . انسان ني ز چون جانوران ديگر حُباب هوای ( air bubble ) قابل حمل متعلق به خود را دارد که اندازه آن به تراکم جمعيت محيطی بستگی دارد که در آن رشد يافته و به هر جا که برود آن را با خود می برد . بنابراين ، اين حريم شخصی از جنبه فرهنگی تعيين می شود در حاليكه بعضی فرهنگ ها مثلاً ژاپن به شلوغی عادت دارند ، برخی ديگر فضاهای باز وسيع را ترجيح می دهند و د وست دارند اين فاصله را حفظ کنند . هر چند اين کتاب عمدتاً به رفتار افرادی می پردازد که د ر فرهنگ های غربی بار
  24 آمده اند . اما مرتبه اجتماعی هم می تواند بر فاصله ای که يک فرد نسبت به ديگران می ايستد تاثير داشته باشد که در فصل های بعد مورد بحث قرار خواهد گرفت . فاصله حوزه ها شعاع حُباب هوای اطرا ف افراد طبقه متوسط سفيد پوستی که در امريكای شمالی انگلستان ، استراليا و زلاندنو زندگی می کنند تقريباً به يک اندازه است . اين فاصله را می توان به چهار حوزه تقسيم کرد . 1 - حوزه صميمی ( بين 46 - 16 سانتيمتر ) در بين تمام حوزه ها اين مهمترين حوزه است و شخص به گونه ای از آن حفاظت می کند که گويی دارايی خود او است . تنها کسانی که از نظر عاطفی با شخص نزديک باشند مجاز به ورود در اين حوزه هستند . اين افراد عبارتند از عاشقان ، والدين ، همسر ، فرزندان ، دوستان نزديک و بستگان . 2 - حوزه شخصی ( 122 - 45 سانتيمتر ) اين فاصله ای است که شخص در مهمانی های غير رسمی ، مهمانی های اداری ، کارکر د های اجتماعی و گر دهمايی های دوستانه رعايت می کند . 3 - حوزه اجتماعی ( 5 / 3 - 22 / 1 متر ) شخص در اين حوزه با فاصله از غريبه ها می ايستد. افرادی از قبيل لوله کش ، نجار ،پستچی، مغازه دار محل ، کارمندان جديد در م حيط اداری ، و افرادی که به خوبی نمی شناسد . 4 - حوزه عمومی ( بيش از 5 / 3 متر ) هنگامی که گروه زيادی از افراد را مورد خطاب قرار می دهيم ، اين فاصله مناسبی است که بايد انتخاب کنيم .
  26 کاربردهای عملي فاصله حوزه ها معمولاً به يكی از دلايل زير يک شخص به حوزه صميمی ما وارد می شود . اول : وارد شونده يک دوست نزديک يا يكی از بستگان است ، يا ممكن است در پی برقراری ارتباط جنسی باشد . د وم : شخص وارد شونده ممكن است انگيز ه خصمانه و قصد حمله داشته باشد ، در حاليكه ممكن است ورود غريبه ها به حوزه شخصی يا اجتماعی خود را تحمل کني م ، ورود يک غريبه به حوزه صميمی باعث ايجاد تغييرات فيزيولوژيک در درون بدن ما می شود . ضربان قلب تندتر می شود . آدرنالين موجود در خون ما افزايش می يابد و در حاليكه خود را برای مبارزه يا فرار آماده می کنيم ميزان خون ارسالی ب ه مغز ما بيشتر می شود . اين به اين معنی است که گذاشتن دست به حالتی د وستانه بر روی شانه يا دور بدن يک فرد که به تازگی با او آشنا شده ايد ، احساس منفی در او نسبت به شما ايجاد می کند حتی اگر برای ناراحت نكردن شما به شما لبخند بزند و وانمود کند که از اين کار شما لذت می برد . اگر می خواهيد ديگران در کنار شما احساس راحتی کنند ، قانون طلايی حفظ فاصله ها را هميشه به خاطر داشته باشيد . هر چقدر رابطه شما با ديگران صميمی تر باشد اجازه داريد ، که به آنها نزديک تر شويد . به عنوان مثال؛ يک کارمند جديد ممكن است احساس کند که رفتار همكارانش با او سرد است ، اما آ نها تا زمانی که او را بهتر بشناسند وی را در فاصله ح وزه اجتماعی نگه می دارند . در زمانی که اين فرد برای همكارانش بهتر شناخته شود ، فاصله قلمرو بين آنها با او کاهش يافته تا اينكه سرانجام اجازه می يابد به حوزه های شخصی و حتی د ر بعضی موارد حوزه های صميمی آنها نيز وارد شود .
  25 شكل 7 - فاصله حوزه ها الف - حوزه صميمی: 16 تا 45 سانتيمتر ب - حوزه شخصی: 45 تا 121 سانتيمتر ج - حوزه اجتماعی: 121 تا 351 سانتيمتر د - حوزه عمومی: بيش از 351 سانتيمتر يكی از موارد استثنا درباره قانون فاصله به جايگاه اجتماعی افراد بستگی دارد . مثلاً يک مدير عاليرتبه شرکت ممكن است در تعطيلات آخر هفته با يكی از کارمندان زير دست خود به ماهيگيری رفته باشد ، در اين حالت هر يک از آنها ممكن است به حوزه شخصی و يا صميمی ديگری وارد شود . اما در محيط اداری اين مدير ، دوست زمان ماهيگيری را در فاصله اجتماعی نگه می د ارد تا قوانين نانوشته مراتب اجتماعی را رعايت کرده باشد . از د ح ام در کنسرت ها ، سينماها ، آسانسورها ، قطارها و اتوبوس ها ورود به حوزه صميمی افراد ديگر را اجتناب ناپذير می کند ، اما مشاهده واکنش های ديگران جالب است . فهرستی از قوانين نانوشته وجود دار د که هنگامی که مردمان دارای
  27 فرهنگ غربی با چنين موقعيت های پر ازدحامی مواجه شدند رعايت می کنند . اين قوانين عبارتند از : 1 . شما مجاز نيستيد با هيچ کس ، حتی با کسانی که می شناسيد ، صحبت کنيد . 2 . هميشه بايد از چشم د وختن در چشم ديگران اجتناب کني د . 3 . شما بايد يک چ هره بی تفاوت و بی احساس از خود نشان دهيد . 4 . اگر کتاب يا روزنامه ای داريد بايد وانمود کنيد که عميقاً غرق در مطالعه هستيد . 6 . هر چقدر تعداد جمعيت بيشتر باشد شما کمتر اجازه داريد بدن خود را حرکت دهيد . 5 . در داخل آسانسور شما بايد شماره طبقات را نگاه کنيد . اغلب ما کلماتی چون ب د بخت ، غمگين ، و افسرده را برا ی توصيف کسانی می شنويم ، که مجبورند در ساعات شلوغ با وسايل نقليه عمومی به سر کار خود بروند. اين بر چسب ها به خاطر حالت بی احساسی است که بر چهره اين افراد مشخص است ، اما اين قضاوت اشتباه است . تنها چيزی که ا ين شاهدين مشاهده می کنند رعايت قوانين نانوشته مربوط به رفتار د ر مكان های اجتماعی شلوغ است . وقتی م ا در آسانسور ، سينما ، اتوبوس يا مكانهای عمومی شلوغ ديگر هستيم بايد به گونه ای رفتار کنيم که ا نگار افراد دور و بر ما اصلاً وجود ندارند . در سالهای اخير دول ت ه ا و برنامه ريزان شهری متوجه شده اند که تراکم ش د يد جمعيت و ساختمانهای مسكونی ، افراد را از حوزه شخصی آنها محروم می سازد . پيامدها ی ازدحام بيش از حد جمعيت بر روی گوزن های يک جزيره در آمريكا مورد مطالعه قرار گرفت . اين گوزن ها به طور دسته جمعی می مردند در حالي كه غذا به وفور وجود داشت و هيچ نشانه ای از بيماری و يا شكار وجود نداشت . ت حقيقات نشان داد که علت مرگ گروهی اين گوزن ها ترشح بيش از حد آدرنالين د ر اثر فشار روان ی حاصل از محروميت از حوزه شخصی د ر اثر تعداد زياد جمعيت
  26 بود .تحقيقات مشابهی برروی خرگوش ها و موش ها هم انجام شد و نتايج مشابهی ب ه دست آمد . در نهايت مشخص شد غده های آدرنال نقش مهمی در تنظيم رشد ، توليد مثل و ميزان مقاومت د فاعی بدن ايفا می کن ن د . بنابراين تراکم بيش از حد جمعيت باعث ايجاد واکنش فيزيولوژيک فشار روانی شد که با عوامل ديگری از قبيل گرسنگی ، ع فونت ، يا مورد تهاجم قرار گرفتن متفاوت است . شايد به همين دليل باشد که مناطق پر جمعيت شهری ميزان خشونت و جن ايت بيشتری دارند . بازجويان پليس از اين روش ( شكستن حريم ) برای درهم شكستن مقاومت متهمان مورد پرسش استفاده می کنند . پليس متهمان را ب ر روی صندلی های ث ابت بدون دسته ، در يک منطقه باز اطاق نشانده و در هنگام پرسيدن سئوالات حوزه های صميمی و بسيا ر صميمی متهم را مورد تهاجم قرار می دهند و در آنجا می مانند تا وی پاسخ دهد . با اين رو ش در مدت زمان کوتاهی مقاومت درونی متهم در هم می شكند . آیين های فضا یابي هنگام ی که شخص ی در ميا ن افراد غريبه در مورد فضا يا ناحيه ای مثلا يک صندلی در سينما يا بر سر ميز کنفرانس ادعا داشته باشد اين کار را به شي وه ای قابل پيش بينی انجام می ده د . اين فرد معمولاً به دنبال يافتن وسيع ترين فضای موجود بوده و صندلی وسط را انتخاب می کند . ه دف از اين کار آوردن ديگران از طريق نزديک شدن بيش از حد يا دور ش د ن بيش از حد از آنها نيست . اگر شما در سينما صندلی را انتخاب کنيد که در وسط رديف نبوده و به شخصی که از قبل نشسته بسيار دور باشد آن شخص ممكن است آزرده خاطر شده و يا اگر بيش از حد نزديک باشد ممكن است از شما بترسد .
  27 عوامل فرهنگي تاثير گذار بر فاصله ها يک زوج جوان دانمارکی که به شهر سيدنی در استراليا مهاجرت کرده بودند به عضويت يک باشگاه درآمدند . چند هفته پس از عضويت در اين باشگاه چ ند تن از خانمهای عضو باشگاه گله مند بودند که مرد دانمارکی بيش از حد به آنها نزديک می شود ، بنابراين آنها از حضور اين مرد احساس راحتی نمی کنند ، به همين طريق چند تن از مردان عضو باشگاه شكوه داشتند که زن دانمارکی با استفاده از علايم غير کلامی به آنها نشان داده است که می توانند با او رابطه داشته باشند . اين موقعيت بيانگر ا ين حقيقت است که فاصله صميمی برا ی اروپا يی ها بين 21 تا 31 سانتيمتر و در برخی فرهنگ ها حتی از اين مقدار هم کمتر است . زوج دانمارکی در فاصله 26 سانتيمتری کاملاً احساس راحتی می کردند و از اين واقعيت که فاصله 45 سانتيمتری استراليايی ها را ناديده گرفته بی خبر بودند . آنها همچنين بيشتر از استراليايی ها در چشمان ديگران خيره می شدند که اين مسئله باعث قضاوت اشتباه د ر مورد آنها شد . ورود به قل مرو صميمی فردی از جنس مخالف روشی برای نشان دادن علاقه به آن فرد است و معمولاً پيشروی ( advance ) ناميده می شود . اگر پيشروی به دورن حوزه صميمی پذيرفته نشود ، فرد پيش رونده بايد به عقب برگردد تا فاصله لازم را حفظ کند . اگر پيشروی پذيرفته شود فرد ديگر جايگاه خود را حفظ کرده و به فرد پيش رونده اجازه می دهد ، تا در قلمرو صميمی او بماند . آن چيزی که برای زوج دانمارکی يک برخورد اجتماعی عادی بو د توسط استراليايی ها به عنوان عملی با انگيزه های جنسی تفسير شد . دانمارکی ها فكر می کردند رفتار دوستان استراليايی شان سرد و غير دوستانه است زيرا روبه عقب رفته و فاصله خود را حفظ می کردند .
  31 من در يک کنفرانس در اي ا لات متحده متوجه ش د م هنگامی که مهمانان آمريكا يی با يكديگر ملاقات و گفتگو می کردند فاصله 122 - 45 سانتيمتری را رعايت کرده و بر جای خود ثابت می ماندند . اما هنگامی که يک ژاپنی شروع به صحبت با يک آمريكايی کرد هر دو به آرامی شروع به حرکت در اطراف اطاق کردند . در حاليكه فرد آمريكايی به تدريج به سمت عقب می ر فت و فرد ژاپنی به طرف او جلو می رفت . اين کار تلاشی بود از جانب هر دو نفر برای حفظ فاصله ای که بر طبق فرهنگ خودشان در آن احساس راحتی می کردند . فر د ژاپنی برای حفظ فاصله 26 سانتيمتری مورد نياز خود پيوسته به جلو می رفت ، اما با اين کار ناخوداگاه باعث ناديده گرفتن فا صله مورد نياز فرد آمريكايی می ش د و به هم ين دليل فرد امريكايی برای حفظ فا صله حداقل 45 سانتيمتری مورد نياز خود به عقب می رفت . شايد به هم ين دليل است که در مذاکرات تجاری آسيايی ها و اروپايی ها يا آمريكايی ها با نوعی سوء ظن به همديگر نگاه می کنند . ارو پايی ها و آمريكايی ها ، آسيايی ها را احساساتی و زود آشنا و آسيايی ها آنها را سرد و بی احساس می نامند . نااگاهی از تفاوت فاصله ها در فرهنگ های مختلف می تواند به آسانی به سوء تفاهم و ايجاد باورهای غلط درباره افرادی از آن فرهنگ ها شود . فاصله های شهری و روستا یي همانگونه که قبلاً ذکر شد ، مقدار فاصله شخصی مورد نياز ب رای يک فرد با تراکم جمعيت منطقه ای که آن فرد در آنجا پرورش ي افته مرتبط است . کسانی که در مناطق کم جمعيت روستايی رشد کرده اند فاصله شخصی بيشتری نياز دارند تا کسانی که در مناطق پر جمعيت شهری . تماشای اينكه يک شخص در هنگام دست دادن به چه اندازه دست خود را دراز می کند نشان می دهد که آيا او اهل يک شهر
  31 بزرگ است يا يک ناحيه د ور افتاد ه روستايی . ساکنان شهرها فاصله خ صوصی 45 سانتيمتری خود را دارند ؛ و اين فاصله تقريباً به اندازه فاصله دست دادن دو فرد شهری است . ( شكل 1 1 ) اين فاصله امكا ن می دهد تا دو نفر در منطقه بی طرف ( Neutral ) با همديگر دست بدهند . شكل 1 1 - دو مرد شهری در حال دست دادن افرادی که در روستا ها يا شهرهای کوچک بزرگ شده اند ممكن است فاصله ای تا 111 سانتيمتر و يا بيشتر داشته باشند و اي ن فاصله ا ی است که افراد روستايی معمولاً در هنگام دست دادن رعايت می کنند .
  32 شكل 1 1 - دست دادن دو مرد روستايی افراد روستايی تمايل دارند در هنگام دست دادن محكم بر سر جای خود ايستاده بدن خود را تا حد لازم خم کنن د تا بتوانند با کسی دست بدهند . در حاليكه يک فر د شهری برای دست دادن و احوالپرسی به جلو می آيد . افرادی که در نواحی دور افتاده و بسيار کم جمعيت رشد يافته باشند ممكن است ، به يک فاصله شخصی 5 متری نياز داشته باشند . اين افراد ترجيح می دهند با کسی دست ندهند و به جای آن از فاصله ای دور به او دست تكان دهند ( شكل 1 2 )
  33 شكل 1 2 - احوال پرسی افراد اهل مناطق کم جمعييت اين اطلاعات مثلاً برای فروشندگان شهری که برای معامله با کشاورزان به مناطق روستايی می روند بسيار مفيد است . با توجه به اينكه فاصله شخصی يک کشاورز ممكن است بين 211 - 111 سانتيمتر يا حتی ب يشتر باشد ، دست دادن با او می تواند به معنی ناديده گرفتن اين فاصله و در نتيجه آزردگی خاطر او شود . اين فروشندگان همگی بر اي ن باورند که بهترين روش برای احوالپرسی با يک کشاورز که در منطقه ای دور دست زندگی می کند دست تكان دادن از فاصله ای دور است . قلمرو و ماليکت دارايی های تحت تملک فرد نيز قلمرو خصوصی او را تشكيل می دهند که هر شخص برای حفظ آنها مبارزه خواهد کرد . اين دارايی ها از قبيل خانه ، دفتر کار ، اتومبيل و غيره بيانگر نوعی قلمرو هستند که هر يک از آنها با مرزهايی از قبيل ديوار
  34 ، نرده و يا در مشخص می شوند . هر قلمرو ممكن است چندين قلمرو فرعی داشته باشد . بعنوان مثال در يک خانه شايد بتوان آشپزخانه را قلمرو خصوصی مادر دانست که هر کس به اي ن قلمرو تجاوز کند او اعتراض خواهد کرد . پ در خانواده ممكن است صندلی مخصوص به خود را داشته باشد و يک مدير هنگام کنفرانس بر صندلی مخصوصی می نشيند که هر يک از اين ها نمونه ای از قلمرو خصوصی اين افراد می باشند . اين مكانها معمولاً از طريق استفاده مكرر از آنها يا گذاشتن وسايل شخصی بر روی آنها يا در نزديكی آنها مشخص می شوند . اگر سرپرست يک خانواده از يک مهمان بخواهد که بنشيند و ا ين مهمان نااگاهانه بر روی صندلی وی بنشيند ، او کاملاً به خاطر ناديده گرفتن قلمرو خصوصی اش ناراحت می شود بهترين روش برای اجتناب از چنين موقعيتی رسيدن اين سئوال ساده است : صندلی شما کدام است ؟ اتومبيل روان شناسان متوجه شده اند که افرادی که رانندگی می کنند واکنشی کاملاً متفاوت با رفتار اجتماعی معمولی شان در مورد قلمرو خود نشان می دهند . ب ه نظر می رسد که اتومبيل تاثير تشديد کننده ای بر اندازه فضای شخصی دارد . در بعضی موارد اين فضا تا ده برابر حد معمول افزايش می يابد ، به گونه ای که راننده تا فاصله 11 متری از ج لو و عقب اتومبيل را متعلق به خود می داند وقتی که اين فاصله توسط راننده ديگری ناديده گرفته شود ، حتی اگر هيچ خطری هم وجود نداشته باشد ، راننده اول خشمگين می شود . اين موقعيت را مثلاً با زمانی که دو نفر می خواهند وارد آسانسور شوند مقايسه کنيد . اگر فردی با ع جله و قبل از شخص جلو يی وارد آسانسور شود برگشته و از او معذرت خواه ی می کند
  36 اتومبيل برای بعضی افراد مثل يک پيله يا يک پناهگاه است که می توانند خود را از جهان بيرون در آن پنهان کنند . به طور خلاصه ، ديگران بر اساس احترامی که شما برای فضای خصوصی شان قائ ل می ش ويد شما را می پذيرند و يا نمی پذيرند . به همين دليل است که مردم معمولاً آدمهای بی نزاکت ی را که در برخورد شان با ديگران معمولاً با کف دست به پشت آنها می زنند يا قسمتی از بدنشان را لمس می کنند دوست ندارند . از آنجايی که عوامل زيادی بر ميزان فاصله بين اشخاص تاثير می گذارد ، قبل از قضاوت درباره حفظ اين فاصله توسط افراد مختلف بايد اين عوامل را در نظر داشت با نگاه کردن به تصوير شماره 1 3 می توان به نتيجه گيری های زير رسيد. شكل 13 1 . هم مرد و هم زن در شهر زندگی می کنند و مرد دارد با حالتی صميمانه به زن نزديک م ی شود .
  35 2 . مرد فاصله صميمی کمتری از زن داشته و نادانسته دارد فاصله صميمی زن را ناديده می گيرد . 3 . مرد از فرهنگی با فاصله صميمی کمتری می آيد ( احتمالاً يک شهر بزرگ ) و زن در يک محيط کم جمعيت و يا روستايی پرورش يافته است . چند سوال ساده و مشاهده بيشتر ا ين ز وج می تواند پاسخ صميمی را آش كار کرده و از بروز يک موقعيت شرم آور يا برداشت های نادرست پيشگيری کند .
  37 فصل سوم حالت های کف دست گشادگي و صداقت در طول تاريخ ، دستان باز نشانه حقيقت ، صداقت ، وفاداری وتواضع بوده است . بسياری از سوگندها در حالی ياد می شوند که کف دست بر روی قلب قرار دارد و هنگامی که کسی در دادگاه شهادت می دهد کف دست خود را باز و در هوا نگاه می دارد ، کتاب مقدس را در دست چپ نگاه داشته و کف دست راست خود را به گونه ای بالا نگه می دارد که اعضای دادگاه آن را ببينند . در برخورد های روا زنه ، مردم معمولاً در دو موقعيت کف دست خود را باز نگه می دارند . يكی کف دست رو به بالا است که مشخصه يک فرد گدا است که ا ز شما تقاضای پول يا غذا می کند و ديگری کف دست به سمت پايين است که به معنی محدود کردن و کنترل کردن و پايين آوردن است يكی از مهمترين روش ها برای تشخيص صداقت افراد نشانه های کف دست است . انسان ها برای نشان دادن صداقت و تواضع خود کف دست هايشان را نشان می دهند . ( شكل 14 )
  36 شكل 14 – می خواهم کاملا باشما رو راست باشم اين عمل نيز مثل بسياری د يگر از حرکات زبان بدن کاملاً ناآگاهانه است هنگامی که کودکی دروغ می گويد يا چيزی را پنهان می کند . معمولاً دستان خود را در پشت سر پنهان می کند به همين گونه هنگامی که شوهری که شب را با دوستان خود به گردش رفته ، و می خواهد اين کار خود را از همسرش پنهان کند معمولاً دستان خود را در جيب فرو برده و يا در زير بغل خود می گذارد و سعی می کند کار خود را توضيح دهد . بنابراين پنهان کردن دستها ممكن است به همسر بفهماند که شوهرش حقيقت را پنهان می کند . فروشندگان معمولاً وقتی می خواهند درستی دلايل نخريدن کالايشان توسط مشتری را بيازمايند به دست های خريدار نگاه می  دهد.منبع:زبان بدن

(چگونه افكار ديگران رابخوانيم)اثرآلن پيزترجمهسيد محمود هاشميفاطمه شعيبي

استعلام رزومه جوادکرمخانی به این صورت انجام میگیرد

دانشگاه پیام نوراستان ایلام :با شماره تماس 

دانشگاه پیام نور واحدسرابله:با شماره تماس 

شرکت پژوهشی به پژوهان غرب:با شماره تماس

بسیج اساتیداستان ایلام 

مقلات ای اس آی.مراجعه به سایت www.behaviorsciences.comبا  استفاده از مرورگر گوگل کروم .

مقلات کنگره سراسری رفتارپرخطر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان [e-mail]

همایش ملی شخصیت وزندگی نوین .سنندج دانشگاه آزاداسلامی .http://seminars.zaums.ac.ir/

همایش بین الملی روانشناسی کودک دانشگاه تبریزhttp://congress.tbzmed.ac.ir/

تکنیک خاص تحقیق

تکنیک تحلیل محتوا:

ماهيت تکنيک تحليل محتوا:

استفاده از تکنيک نحليل محتوا بر اين فرض بنا شده است که انسانها به منظور روابط اجتماعي با يکديگر تبادل نظر و تبادل افکار دارندو اين تبادل نظر عموما از طريق زبان انجام مي گيرد.ارتباط وسيله = زبان

در صحبتهاي انسانها همواره دو خصوصيت نهفته است:

1- خصوصيات فردي

2- خصوصيات اجتماعي

n      خصوصيات فردي و اجتماعي شخص شنوده يا خصوصيات در يافت کننده يا گيرنده پيام بر روي ادراک او از آن گفته يا نوشته يا هر نوع پيام يا محتواي تبادل نظرات تاثير مي گذارد. و در انجا تعريف تکنيک تحليل محتوا را مي توان بدست داد که :

n      تعريف تکنيک تحليل محتوا:  منظور اين روش آن است که بتوان، خصوصيات زباني يک متن گفته يا نوشته شده را بطور واقع بينانه يا عيني و بطور سيستماتيک شناخت و از آنها استنتاج هايي در باره مسايل غير زباني يعني در باره خصوصيات فردي و اجتماعي گوينده يا نويسنده و نظرات و گرابيش هاي وي نمود.

اهميت تحليل محتوا:اين تحليل مي تواند بي رابطه با زمان و مکان در مورد محتواها و منابع که در زمانهاي گذشته و يا در فرهنگهاي ديگر توليد شده اند، به کار گرفته شود و از آن طريق اطلاعات پر ارزشي حتي درباره جوامع و فرهنگهاي ديگر که مطالعه مستقيم آنها ميسر نيست بدست آورد. اهمیت تکنیک" مزایا : 2. بدون هزینه زیاد مادی و زمانی می توان خصوصیات روانی و اجتماعی یا شخصی افراد پی برد( سیاستمداران ). که در دسترس نیستند.

 

پيدايش و گسترش تحليل محتوا

:ریشه آن برمی گردد به یونان باستان که سه دوره برای گسترش تحلیل محتوا می توان نام برد.

1. دوره تاریخی   2. پیدایش روزنامه     3. دوره علوم اجتماعی

مرتن و رورمن معتقدند اين تکنيک در يونان باستان و بعدها در قرن هفتم در فلسطين براي تفسير تورات بکار برده شده استدر علوم اجتماعي اين تکنيک در هنگام جنگ جهاني دوم بکار برده شده و انگيزه آن نحوه تبليغات آلمان در هنگام جنگ جهاني دوم بوده است. انگيزه اصلي کاوش در اين تکنيک نحوه تبليغات آلمان در هنگام جنگ جهاني دوم بود که با تکنيکهاي گونگون ابداع شده توسط شخصي به نام گوبل بطور بسيار موثر مردم کشورهاي رقيب و همچنين جامعه آمريکا را تحت تاتير قرار داده بود.

انواع تحلیل محتوا :

الف ) کیفی  ب ) کمی : تا زمان پیدایش یارانه کیفی بود اما بعد از آن کمی نیز پیدا شد.در تحلیل محتوای کیفی  هدف آن است که تأثیر متن های مورد نظر بر روی گیرنده پیام ( خواننده، شنونده، بیننده ) سنجیده شود. و این از آن طریق انجام می گیرد . که محقق با ارزش مفاهیم و عبارت های به کار برده شده را بررسی و شمارش می کند به عبارتی دیگر مفاهیم و پیام هایی که فرستنده پیام ابراز داشته است شمارش می شود. این پیام های شمارش شده یا به طور  ناخودآگاه گویای یک مطلب هستند که ما در شرایط عادی ما به آن مطلب نمی رسیم و این پیام ها مخاطب را تحت تأثیر قرار می دهد و یا این که این پیام ها شمارش شده در مقایسه با یکدیگر قرار می گیرند واز این مقایسه اطلاعاتی به دست می آید.

مثال : آقای وایت تحلیل کیفی محتوای سخنرانی هیتلر و روزولت بعد از جنگ جهانی دوم :

مقایسه محتوا	هیتلر	روزولت
اخلاقی	38%	3/28%
اقتصادی	8/10	7/27%
سایر ارزش ها	4/16	8/28%
جمع	100	100

 

این تحلیل محتوا یک تحلیل محتوای کیفی و مقایسه ای است.

چون سخنان هیلتر بیشتر قدرت طلبانه تر و اخلاقی بوده به همین دلیل مردم بیشتری را جذب کرده است.

 

تحليل هاي کيفي :

هدف آن است که تاثير متن هاي مورد نظر بر روي گيرنده پيام سنجيده شود و اين از آن طريق انجام مي گيرد که محقق بار ارزشي مفاهيم و عبارتهاي بکاربرده شده را بررسي و شمارش کند.

مثال هاي تحليل محتواي کيفي

خانم سوزان اولزاک و همکارانش : در زمينه شورشهاي سياهپوستان در امريکا ادامه تحليل محتواي کيفي روزنامه واشنگتن پست سخنراني يک ساعته از جورج والکر بوش رئيس جمهور امريکا درباره حمله به عراق را چنين تحليل کرده است:

n      استفاده از کلمه اميد                       16 بار

n      استفاده از کلمه اگر ما مجبور شويم      8 بار

n      استفاده زياد از کلمه صلح و صلح آميز

n      از اين طريق آقاي بوش اميد به موفقيت را زياد نشان مي دهد تا نا اميدي و مخالفت داخلي امريکا را کاهش دهد و از طرف ديگر بگويد به دنبال صلح است و براي اين هدف بايد دست به کارهايي مثل جنگ بزند.

شرايط کلي تحليل محتواي کيفي

n      تعيين چهارچوب تئوريکي:

محقق مي بايست مانند ديگر تکنيکهاي تحقيق يک چهار چوب تئوريکي داشته باشد که بر اساس آن فرضيه ها و متغيرهاي خود را مشخص کند.

n      نمونه گيري : گرد آوري متن ها جهت تعميم مسئله

n      واحد محتوا : واحد هاي سنجش در تحليل محتوا ميتوانند  لغات جملات سرمقاله ها ..... باشند که ما مي خواهيم بار ارزشي آنان را بسنجيم و يا بر اساس محتواهايشان آنها را طبقه بندي کنيم

    بايد در نظر داشت که استنتاج از تک تک لغات در باره گرايش يک شخص بدون اشکال نيست . لذا بايد در اينگونه موارد واحد محتوا بزرگتر از حد يک لغت باشد.   

n      تهيه طبقه هاي تحليل :

     - مربوط به فرضيه مورد بررسي باشد

       - صريح باشند ، بطوريکه در يک طبقه بندي مجدد ، محقق محتواها را دوباره متعلق به همان طبقه تشخيص دهد.

      - هر طبقه يک بعد معني داشته باشد.

      -  طبقات کاملا از يکديگر متمايز باشند

      - طبقات کامل باشند. يعني هر محتوا يا واحد سنجش بايد بالاخره فثط در يک طبقه جا بگيرد و تعدادي از لغات و واحدهاي ديگر سنجش باقي نماند که نتوان آن را در هيچ طبقه اي جاي داد.

کاربرد تحليل محتواي کيفي در تست T.A.T (انگيزه کارايي)

انگيزه کارايي را ابتدا مک کله لند مطرح نمود

توسط هک هاوزن تست انگيزه کارايي به کاربرده شد.طرز کارتست انگيزه کارايي منظور از انگيزه کارايي آن است که انسانها تا چه حد در خود احساس تمايل به داشتن کارايي بيشتر دارند.هک هاوزن به منظور سنجش انگيزه کارايي 6 تصوير تهيه نمود ، اين تصاوير همه کم و بيش مبهم هستند تا هر پاسخگو بتواند آنها را با ايده هاي خود تکميل کند. ادامه طرز کار تست انگيزه کارايي:از پاسخگويان خواسته مي شود تا در مورد هر تصوير مبهم يک داستان پر آب و تاب بنويسندهر يک از تصاوير فقط 20 ثانيه به پاسخگويان نشان داده ميشود.هر پاسخگو پس از 20 ثانيه 5 دقيقه فرصت دارد داستان خود را بنويسد. ادامه طرز کار تست انگيزه کارايي:هر پاسخگو به چهار سوال زير با ايده هاي جالب پاسخ دهد  
1- در اينجا چه مي گذرد؟ اين افراد چه کساني هستند؟

2- چطور شد که اين اتفاق افتاده

3- اين افراد در تصوير به چه مي انديشند

4- اين وضعيت چطور ادامه پيدا خواهد کرد ؟ چطور پايان خواهد گرفت؟هک هاوزن 6 تصوير به پاسخگويان نشان مي داد و پاسخگويان مي بايست براي هر تصوير يک داستان تعريف کنند در نهايت شش داستان با تکنيک تحليل محتوا بررسي مي شوند تا مشخص شود چند بار موضوعات اميد به موفقيت و ترس از موفقيت به چشم مي خورد.

n      طبقات تحليل محتواها در تست T.A.T انگيزه کارايي

طبقات براي:
اميد به موفقيت                                                                                                                ترس از موفقيت
ن= نياز به موفقيت                          ن ع = نياز به اجتناب از عدم موفقيت
ف= فعاليت براي دستيابي به هدف     ف ع = فعاليت براي اجتناب از عدم موفقيت
ا= انتظار موفقيت                              ا ع  =  انتظار عدم موفقيت
ت= تشويق                                      ت ب = توبيخ
ح + = احساس مثبت                        ح - = احساس منفي
م= موضوي موفقيت                        م ع = موضوع عدم موفقيت
 

مثال انگيزه کارايي:

توضيحي درباره تصوير داده مي شود ، اين تصوير مرد جواني است که پشت ميزش نشسته است و در مقابلش يک کلاسورقرار دارد اوبه نگاه کننده تصوير لبخند دوستانه و باز مي زند.

 

n      در اينجا داستانهايي را که يک پاسخگو در اين باره تعريف کرده مي آوريم:

n      پاسخ به سوالات چهارگانه:

n      1- شخصي دارد مي خندد. به نظر مي رسد او يک دانشجو است که درس مي خواند و يا تکاليفش را انجام مي -دهد. اما در اين لحظه بر روي کارش متمرکز نيست. او از کارش لذت مي برد.

n      2- اين الان در زمان بعد از کلاس درس است.

n      3- اين شحص در اين لحظه به کارش فکر نمي کندو ممکن است وقتش هدر رود.

n      4- (اما) او به کارش ادامه مي دهد.

طرز طبقه بندي : اميد به مو فقيت
مثلا اگر پاسيخ اول ( يک دانشجو است که درس مي خواند و تکاليفش را انجامن مي دهد)و محتواي پاسخ دوم که (او به کارش ادامه ميدهد) هر د و بيانگر فعاليت براي دستيابي به هدف يعني طبقه است.همچنين قسمت آخر محتواي پاسخ اول ( او از کارش لذت مي برد) در طبقه ح+ جاي مي گيرد ، لذا اين پاسخگو از بخش اميد به موفقيت نمره 2 مي گيرد.

 

n      طرز طبقه بندي : ترس از عدم موفقيت

اگر پاسخ ( او در اين لحظه بر کارش متمرکز نيست ، اين محتوا به بخش ترس از عدم موفقيت مر بوط مي شود و در طبقه ف ع نمره 1 مي آورد. در مجموع جمع نمرات اين پاسخگو از تصوير فوق 3 خواهد شد.

n      تحليل هاي کمي:

n        تحليل ارزشيابي

n         تحليل احتمال وقوع

تحليل ارزشيابي:شرايط کلي: هدف از تحليل ارزشيابي ان  است که با  تحليل کمي متن مورد بررسي بتوان به نوع گرايش و ارزشهاي توليد کننده  متن پي برد. شروط استفاده از تحليل محتوا : يک موضوع و پديده مورد داوري و گرايش يک خبر يا مفهوم عاميانه-يک فعل-مثلا“ ژنرال شمر مرد قسيالقلبي است“ که در آن :ژنرال شمر موضوع داوري و گرايش ( يعني موضوع و پديدخ اي که نويسنده گرايش و داوري خود را بيان مي کند)، ”مرد قسيالقلبي“ خبر يا مفهوم عاميانه يا بار ارزشي و ”است ” فعل جمله مي باشد.

 طرز کار تحليل ارزشيابي :

   در مرحله اول بايد جملات چند محتوايي به جملات يک محتوايي تجزيه شوند، براي مثال رزونامه اطلاعات مورخ 15/4/68 تحت عنوان: پيام تاريخي مقام معظم رهبري به حجاج بيت الله الحرام“ مندرج گشته ولي برلي درک بهتر تحليل محتوا ، در اين متن تغييراتي داده مي شود:” آمريکا اين دشمن بزرگ با اسلام دشمني کينه توزانه اي دارد و به هجوم همه جانبه و ديوانه وار عليه اسلام دست زده است و... کساني از سران آمريکا بوده اند که ... براي دلخوشي آمريکا با امام در افتادند.

n      جملات داراي چند محتوايي به جملات يک محتوايي تجزيه شوند.

n      موضوع داوري با حروغ الفبا مشخص شود

n      بدين صورت جملات طولاني فوق به شکل زير تجزيه مي شود:

   x شيطان بزرگ است.

   x دشمن کينه توز y است.

   x به هجوم همه جانبه و ديوانه وار عليه y دست زده است.

   z ها موجب دلخوشي x مي شوند.

   z ها با w در افتادند.    
   - جهت بار ارزشي با علايم + و -تعيين مي شود.
 - شدت بار ارزشي از صفر تا 3 ارزيابي مي شود.

تحليل با کامپيوتر:

 به دليل آنکه  شيوه هاي کمي تحليل محتوا بسيار وقت گير و با احتمال اشتباه همراه است مي توان متن را بر روي کامپيوتر نوشته و سپس براساس بر نامه آماده انجامداد مثلا کا في است دستور search يا جستجو را براي لغت امريکا داده شود و در فاصله چند ثانيه مشخص مي شود که اين لغت در کجاست .

  انواع ديگر تحليل محتوا:

n      ارسال محرک و تحليل عکس العمل:

اين تحليل در کار سياست بسيار مورد استفاده است، بدين صورت که محقق پاره اي از محرکها را بر اساس مدل تئوريکي مي فرستد ، سپس عکس العملهاي شخص مورد مطالعه را برسي مي کند و سپس محرکهاي خود را براساس مدل تئوريکي نسبت به بخش هاي مختلف رفتاري تجزيه مي کنند، عکس العملي که بيرون مي آيد نشان مي دهد که در درون فرد مورد مطالعه چه رفتار و گرايش هايي وجود دارد.روش ديگر آن است که بطور غير مستقيم محرکهاي نامحسوس فرستاده مي شود، مثل راديو بي بي سي که با فرستادن نکات تحريک آميز منتظر عکس العملهاي سياستمداران مي مانند.

n      تحليل بيان و صورت:

 مثلا با تحليل خطبه هاي نماز جمعه مسئولسن ايران مي توان پي برد که در فلان روز  در مجموع منحني تن صداي وي بالاتر از روزهاي ديگر قرار داشت و اين مي تواند حاکي از اين که اين مسئله براي  او اهميت بيشتر دارد و او را بيشتر تحت تاثير قرار داده است.

 قابليت اعتماد و اعتبار
 قابليت اعتماد Reliability : به معني آن است که آيا روش انتخاب شده موضو ع مورد نظر را به طور دقيق مي سنجد يا نه؟
اعتبار Validity : به معني آن است که آيا روش انتخاب شده براي سنجش موضوع مورد نظر مناسب است و آن را مي سنجد يانه ؟       

   تکنیک آزمایش:

 مقدمه:

در کنار روش پرس و جو ، مشاهده و تحليل محتوا، آزمايش يکي از مهمترين و متداولترين تکنيک تحقيق در علوم اجتماعي است.  در تکنیک آزمایش ما به دنبال روابط علی(علت معلولی) بین پدیده ها هستیم. مثلاً سیگار عامل سرطان است سرطان می شود معلول .در تحقیقات آزمایشی از رابطه علت معلولی استفاده می شود. این تکنیک در زمینه های مختلف درکلیه علوم (پزشکی ،کشاورزیو...) علوم اجتماعی در روانشناسی و روانشناسی اجتماعی به کار گرفته شده و می شود.در نکنيک آزمايش محقق در شرايط مورد تحقيق ، با وارد کردن يک يا چند محرک مختلف در آن شرايط ، تاثير آن محرک را بر روي مسئله موردبررسي مي سنجد.
پیشینه این تکنیک بر میگردد به زمانهای قدیم یونان باستان مثلا؛آزماِيش حکماي قديم:ازمايش ابو علي سينابا انجام يک محرک( اسامي افراد) و تا ثير آن بر روي شرايط(نبض) بررسي مي کند و و به علت عارضه پي مي برد.

 

     آزماِيش آموختن متمرکز يا با فاصله

n      بسياري از مطالب با روش تداعي معاني آموخته مي شود،يعني از طريق ارتباط برقرار کردن بين دو عنصريادگيري به طور تدريجي و مبتني بر منحني مشهور ياد گيري است ، که طي آن در مراحل زماني اول ميزان واحد رشد يادگيري نسبتا زياد و در مراحل زماني بعدي به تدريج ميزان رشد يادگيري کم مي شود.
طراحي آزمايش:

n      به افراد مورد آزمايش يک برگ کاغذ مي دهند که بر روي آن حروف الفباي لاتين و زيرآن اعدادي به شکل زير نوشته شده است.

n                             n  r b  f  z  t   c   g  I 

n      1 2 3  4  5  6  7  8  9

n                بر روي اين برگه 90 بار حدوف فوق به صورت ترکيب متفاوت آمده

n         شخص بايدرير هر حرف لاتتين عدد مربوط به آن را پيدا کند

n         اين کار را با کمترين زمان با رعايت ترتيب انجام دهد

n         بعد از هر دقيقه مدير برنامه به ميز ضربه مي زندو شخص مورد آزمايش در آن نقطه يک خط عمودي مي کشد و دوباره ادامه مي دهد.

n         هر شخص اينکار را 20 دقيقه و بدون تنفس انجام مي دهد

n         سپس شخص مورد آزمايش يک برگه ديگر بر مي دارد و مجددا انجام مي دهد با اين تفاوت که بعد از ضربه مدير بر روي ميز 30 ثانيه استراحت داده مي شود و دوباره شروع مي کنند.

    نتيجه آزمايش:

اين آزمايش نشان مي دهد که در مرحله دوم تنفس افراد به طور معني دار مقدار بيشتري از سوالات را پاسخ مي دهند و کارايي بسیاری دارند.

مثال :آزمايش لواگليا و هاوزر
 مسئله : فرضيه اساسي آن است که درجات انسانها در پايگاههاي مختلف ، توليد انواع احساسهاي خاص مي کند.
     زمينه تئوريک :

n         پايگاه گروهي: انسانها در محيط زندگي خود از خصوصيات پايگاهي خود استفاده مي کنند تا نفوذ بيشتري در گروه بدست آورند

n      مشخصات پايگاهي: موجب بالا رفتن درجه پايگاه فرد در گروه مي شود

n      احساس  :

    لواگليا و هاوزر در رابطه با تاثير احساس از دانشمندان مختلف مثل :
   شلي
   بارون
   کولينز
   ريج و جانسون
  لاولر
  کمپر
و مي گويند که عکس العملهاي احساسي در گروههاي اجتماعي توليد انواع احساسات نظير خوشحالي ، غم ، دلگيري ، همسويي و.. مي کند

n      زمينه جمع بندي نظرات فوق بوسيله لوواگليا و هاوزر  :
1- روابط متقابل در بين اعضای يک گروه کاري ، توليد عکس العملهاي احساسي مثبت و انسجام در بين اعضائ رده بالاي گروه مي کند.
2- وقتي اعضاء رده بالاي گروه احساس مثبت و انسجام برانگيز به دست مي آورند آنها کوشش خواهند کرد که اضاء رده پايين را با گروه پيوند بزنند.

     3-  وقتي اعضاء رده پايين احساس منفي و جدايي برانگيز بدست مي آورند ، آنها کوشش خواهند کرد از اعضاء رده بالا فاصله بگيرند.
4- همچنين در صورت ندادن فرصت اظهار نظربه اعضاء رده بالا ، ارزيابي منفي از اظهار نظر آنه ، مقابله کردن با نفوذ آنها ، پايگاه اعضاء رده بالا را پايين مي آورد.

n      تحقيق 1
-هدف:
-فرضيه 1 : هنگام  روابط رودررو در يک فعاليت ، رهبران گروه بيشتر احساس مثبت ابراز خواهند داشت تا ديگر اعضاء گروه

-طراحي آزماِش:

-جامعه آماري و نمونه : 254 نفر

-حاشيه : نگاهي به جامعه ايران

n      اجراي آزماِيش:
- دادن يک آزمون انتخاب رهبر به هر دانشجو
 - واقعي نبودن آزمون
 - محققان خود يک نفر را به عنوان رهبر گروه به صورت نمونه گيري تصادفي انتخاب کردند
  - در جلسه بعدي شخص که نمره بالا آورده ( به طور دروغين ) رهبر شناخته شده
 - اعلام نمره بالاي رهبري در تابلو اعلانات

n      ادامه آزمايش تحقيق 1

     - جلسه بعدي تمرين بر روئي يک شرکت الکترونيکي در مورد برنامه ريزي و هزينه ها
 - دادن اطلاعاتي در مورد بودجه و ساير محدوديتهاي شرکت
 نقش رهبر بدست آوردن توافق بيشتر در گروه بود
 - در نهايت سنجش احساس اضاء بر اساس يک پرسشنامه و 8 گويه بر اساس طيف برش قطبين با 11 قسمت.
نتيجه : افرادي که در نقش رهبري قرار گرفته بودند احساس خوشحالي بيشتري ابراز کردند.در نتيجه فرضيه اول تاييد شد.